Trafik Kazası Maddi ve Manevi Tazminat Davası - Bien & Messe Hukuk ve Danışmanlık

Trafik kazaları, çoğu zaman yalnızca bedensel zararlarla değil, aynı zamanda ciddi malvarlığı ve geleceğe yönelik kayıplarla sonuçlanmaktadır. Bir motorlu aracın karıştığı olaylar neticesinde ortaya çıkan tüm zararların hukuki yollarla talep edilmesi süreci, Trafik Kazası Nedeniyle Maddi ve Manevi Tazminat Davası olarak adlandırılmaktadır.

Bu makalemizde, zarara uğrayan kişilerin mağduriyetlerinin tam olarak giderilmesi ve geleceğe yönelik kayıplarının karşılanması amacıyla, kazada sorumluluğu bulunan kişi ve kurumlara karşı açılan bu davanın tüm hukuki detaylarını, zamanaşımı sürelerini, sorumlu tarafları ve Yargıtay içtihatlarıyla belirlenen çözüm yöntemlerini ele alacağız.

Trafik Kazası Tazminat Davasının Hukuki Niteliği

Trafik kazası, esasen Borçlar Kanunu kapsamında düzenlenen bir haksız fiil sorumluluğuna dayanmaktadır. Haksız fiil Borçla Kanunu madde 49’da düzenlenmiştir. Haksız fiil, bir kişinin kusurlu davranışı ile bir başkasına zarar vermesi ve bu zarar ile fiil arasında doğrudan bir nedensellik bağı bulunması anlamına gelir. Trafik kazasının haksız fiil olarak nitelendirilmesi, davanın işleyişi, usul işlemleri, tazminat külfeti açısından çeşitli sonuçlar doğurmaktadır.

Haksız Fiilin Davaya Etkisi

Trafik kazalarının haksız fiil olarak değerlendirilmesi beraberinde birtakım sonuçları getirmektedir.

Münhasır Zamanaşımı Süreleri: Haksız fiile özgü özel zamanaşımı hükümleri uygulanmaktadır.
Özel Yetkili Mahkeme: Genel yetki kurallarının yanı sıra, haksız fiile ilişkin kazanın meydana geldiği yer mahkemesi gibi özel yetki kuralları da uygulanmaktadır.
Tazminatın Kapsamı: Maddi ve manevi zararların kapsamı, Borçlar Kanununun ilgili hükümleri uyarınca belirlenir. Bu kapsam BK madde 53, 54, 56 çerçevesinde belirlenir.
Kusur İlkesi: Sorumlulukta temel kural, failin kusurudur. Ancak, Karayolları Trafik Kanununda yer alan işletenin tehlike sorumluluğu gibi kusursuz sorumluluk halleri de mevcuttur.

Trafik Kazası Maddi ve Manevi Tazminat Davasında Zamanaşımı Süreleri

Tazminat davası açma hakkının korunması için, kanunda belirlenen zamanaşımı sürelerine uyulması gerekmektedir. Trafik kazası tazminat davalarında, mağdurun lehine olan süreler esas alınır. Ancak bu sürelerin aşılması ile dava zamanaşımına uğrar.

Esas ve Uzamış Zamanaşımı Süreleri

Karayolları Trafik Kanununun 109. Maddesi belirlediği genel zamanaşımı süreleri, zararın türüne bakılmaksızın tüm maddi ve manevi tazminat talepleri için geçerlidir.

Zamanaşımı Türü	Başlangıç Tarihi	Süre	Not
Esas Uygulanan Süre	Zarar görenin, zararı ve faili öğrendiği tarihten itibaren başlar	2 Yıl	Öğrenme tarihinden itibaren başlayan subjektif süredir. Bu süre 2 YIL’dır.
Her Halükarda Süre	Fiilin (kazanın) işlendiği tarih herhalde uygulanan süredir.	10 Yıl	Zarar ve fail daha geç öğrenilse bile bu süre mutlak son sınırdır. Uzamış ceza zamanaşımı süreleri istisna hükmündedir.

Ceza Zamanaşımı Süresinin Uygulanması (Uzamış Zamanaşımı)

Trafik kazası, aynı zamanda taksirle yaralama veya taksirle öldürme gibi bir suça sebebiyet vermişse, ceza hukuku zamanaşımı süreleri uygulanmaktadır. Bu süreler, tazminat zamanaşımı sürelerinden genellikle çok daha uzundur ve mağdurlar için tazminat güvencesi sağlamaktadır. Ceza Kanununda ilgili suç için öngörülen dava zamanaşımı süresi ne ise, maddi ve manevi tazminat davası için de o süre geçerli olur. Örneğin taksirle öldürmede bu süre 15 yıl olduğundan tazminat için de bu süre uygulanır. Öte yandan Yargıtay uzamış ceza zamanaşımının uygulanması için, fail hakkında mahkûmiyet kararı çıkmış bir ceza davasının varlığını aramamaktadır. Eylemin kendisinin suç teşkil etmesi tazminat için yeterli görülmüştür. Bu, iki yıllık süreyi kaçıran hak sahipleri için en önemli hukuki dayanaktır.

Trafik Kazası Tazminat Davasını Kimler Açabilir?

Tazminat davası açma hakkı, kazanın niteliğine (yaralanmalı veya ölümlü) ve talep edilen zararın türüne (maddi veya manevi) göre detaylı şekilde belirlenmiştir.

Yaralanmalı Kazalarda Davacı Taraf

Yaralanmalı trafik kazalarında davacı taraf sıfatı aşağıdaki tabloda verilmiştir. Buna göre;

Zarar Türü	Davayı Açacak Kişi (Davacı)	Talebin Kapsamı	Koşul
Maddi & Manevi	Yaralanan Şahıs (Mağdur) davacı sıfatına haizdir.	Tedavi, kazanç kaybı, kalıcı maluliyet kayıpları, elem ve acı duyması gerekir.	Doğrudan zarar gören sıfatıyla koşulu aranmaktadır.
Manevi	Yaralanan Kişinin Yakınları da davacı sıfatına haizdir.	Elem, acı ve üzüntü duyulması gerekir.	Yaralanmanın ağır bedensel nitelikte olması değil her türlü yaralanma tazminat sebebi sayılır.

Ölümlü Kazalarda Davacı Sıfatı

Ölümlü kazalarda davacıların tazminat talepleri ikiye ayrılır. Bunlar destekten yoksun kalma tazminatı ile manevi tazminattır.

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı (Maddi Tazminat): Ölenin eşi, çocukları, anne ve babası karine olarak destek sıfatına haizdir. Bu kişilerin destek aldığını ispatlamasına gerek yoktur. Zira Yargıtay kararlarına göre bu kişiler zaten destekçi sayılır. Ancak ölenin nişanlısı, kardeşleri, amcası vb kişilerin, ölen kişiden yaşarken düzenli ve sürekli bir mali destek aldığını somut olarak ispatlamaları gerekir.
Manevi Tazminat: Ölenin yakınları olan eş, çocuklar, anne, baba, kardeşler, nişanlı gibi kişiler, ölüm nedeniyle duydukları derin acı ve ızdırabın hafifletilmesi amacıyla manevi tazminat talep edebilirler. Manevi tazminat, Borçlar Kanunu madde 56’da tayin edilmiştir.

Tazminat Davası Kime Karşı Açılır?

Tazminat davası, kazanın hukuki niteliği gereği haksız fiil sorumlularına karşı açılır. Hukuk sistemimiz, zarar görenin mağduriyetini gidermek amacıyla birden fazla kişiyi sorumlu tutarak bir müteselsil sorumluluk oluşturmuştur.

Sorumlu Kişi/Kurum	Hukuki Dayanak	Sorumluluk Türü
Aracın Sürücüsü	BK md.49	Kusurlu eylemi işleyen sıfatıyla sorumludur. Bu kişi haksız fiil sorumlusu sıfatına haizdir.
Aracın İşleteni (Malik)	KTK md.85/1	Tehlike Sorumluluğu ile sorumludur. Burada kusursuz sorumluluk esastır. Araç üzerindeki ekonomik çıkar sahibi sıfatıyla araç maliki sorumlu tutulmuştur.
Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortacısı (Trafik Sigortası)	KTK md.91	Poliçe hükümleri ve limitleri dahilinde sigorta şirketi tazminattan sorumludur. Şirket zarar görene karşı doğrudan sorumludur.

Tazminat alacaklısı, sayılan bu sorumluların tamamına karşı dava açabilir ve zararın tamamını tek bir sorumludan talep etme hakkına sahiptir.

Tazminat Davasında Yetkili Mahkeme

Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca, trafik kazalarından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında birden fazla seçim hakkı bulunur. Buna göre;

Davalılardan herhangi birinin İkametgahı Mahkemesi yetkilidir. (HMK madde 6)
Trafik Kazasının Meydana Geldiği Yer Mahkemesi yetkilidir. (HMK madde 16/1)
Zarar Görenin (Davacının) İkametgahı Mahkemesi yetkilidir. (HMK madde 16/1).
Sigorta Şirketinin Merkezinin Bulunduğu Yer Mahkemesi de yetkili sıfatına haizdir. (HMK madde 14/2).

Trafik Kazalarında Görevli Mahkeme

Trafik kazalarında davanın kime karşı açılacağına göre görevli mahkeme değişmektedir. Buna göre;

Davalılar	Görevli Mahkeme	Hukuki Dayanak
Sadece Sürücü, Malik ve/veya İşletene Karşı	Asliye Hukuk Mahkemesi	Genel Hukuk Davalarına göre açılır. Burada haksız fiil sorumluluğu geçerlidir.
Sürücü, Sahip ve/veya İşleten ile Birlikte Sigorta Şirketine Karşı	Asliye Ticaret Mahkemesi görevlidir.	Sigorta şirketinin sorumluluğu ticari işten kaynaklanır. Bu sebeple Ticaret Mahkemesi yetkilidir.
Sadece Sigorta Şirketi	Tahkime başvuru yapılabilir.	Sigortacılık kanunundan kaynaklanmaktadır.

Ölümlü ve Yaralanmalı Kazalarda Talep Edilebilecek Zararlar

Tazminat davalarında istenebilecek maddi ve manevi zararlar, Borçlar Kanununda ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Madde ve manevi zararlar ölüm ve yaralanmaya göre değişmektedir.

Ölümlü Trafik Kazasında Talep Edilebilecek Maddi Zararlar

Ölümlü trafik kazalarında aşağıdaki tazminat kalemleri talep edilebilmektedir. Buna göre;

Cenaze Giderleri: Defin, mezarlık masrafları gibi giderler cenaze giderleri kapsamında talep edilebilmektedir.
Tedavi Giderleri: Ölüm hemen gerçekleşmemişse, kaza ile ölüm anı arasındaki tüm tıbbi masraflar tedavi giderleri kapsamında talep edilebilir.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Ölenin hayatta olsa idi, destek olacağı kişilerin gelecekteki mali kayıplarının karşılanması destek tazminatı kapsamında talep edilebilir.

Yaralamalı Trafik Kazasında Talep Edilebilecek Zararlar

Yaralanmalı trafik kazalarında tedavi giderleri, kazanç kaybı, ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar talep edilebilmektedir. Buna göre;

Tedavi Giderleri: İyileşme sürecine ait tüm masraflar olan hastane, ilaç, fizik tedavi, cihazlar vb gibi giderler tedavi gideri kapsamında talep edilebilir.
Kazanç Kaybı: İyileşme süresince çalışılamayan döneme ait gelir kaybı kazanç kaybı altında talep edilebilir.
Çalışma Gücünün Azalmasından veya Yitirilmesinden Doğan Kayıplar: Kalıcı sakatlık (maluliyet) nedeniyle gelecekteki yaşam boyu uğranacak gelir kaybı talep edilebilir.
Ekonomik Geleceğin Sarsılmasından Doğan Kayıplar: Maluliyetin kariyer ilerlemesini engellemesi, sosyal çevreye katılımın zorlaşması gibi dolaylı ekonomik zararlar da talep edilmesi mümkün zararlardan sayılmaktadır.

Maddi ve Manevi Tazminatın Hesaplanması

Tazminat davalarının en teknik ve karmaşık aşaması, özellikle kalıcı işgücü kaybı ve destekten yoksun kalma tazminatlarının aktüeryal hesaplanmasıdır.

Maddi Tazminatın Hesaplama Yöntemi

Maddi tazminat, somut verilere dayandırılarak uzman bir bilirkişi tarafından hesaplanır. Bu hesaplamalar, hak kaybı yaşanmaması için hesaplanmayı etkileyen faktörler nazarında yapılmalıdır.

Hesaplama Parametresi	Açıklama
Kusur Oranı	Davalının ve varsa davacının (mağdurun) kazadaki kusur yüzdesi tazminat miktarını belirleyen faktördür. Tazminat, davalının kusur oranıyla sınırlı olarak belirlenir.
Maluliyet Oranı	Yaralananın kalıcı işgücü kaybı yüzdesi toplam tazminatı belirlemede en önemli faktördür. İşgücü kaybı Sağlık Kurulu Raporu ile belirlenir.
Gelir (Ücret)	Mağdurun kaza tarihindeki veya emsal meslekteki gerçek geliri baz alınır.
Yaş ve Çalışma Süresi	Aktif (60-65 yaşa kadar) ve Pasif (ortalama yaşam süresi) dönemler ayrı ayrı hesaplanır. Buna bilinen dönem ve bilinmeyen dönem tazminat hesabı denilmektedir.
İskontolama	Tazminatın peşin ödenmesi nedeniyle gelecekteki kayıpların bugüne indirgenmesi iskontolu uygulanması denilmektedir. Burada teknik faiz uygulanarak yapılır.

Manevi Tazminatın Belirlenmesi

Manevi tazminat, maddi kayıpların aksine somut bir formülle değil, hakimin takdir yetkisine dayanır. Ancak bu takdir, keyfi olamaz. Zira Borçlar Kanununun hak ve nesafet kuralları çerçevesinde kullanılmalıdır. Hakim takdirde şu kriterleri göz önünde bulundurur:

Tarafların Kusur Oranları: Sorumluların kusurunun ağırlığı.
Olayın Şiddeti ve Sonuçları: Ölüm, uzuv kaybı, yüksek maluliyet derecesi.
Tarafların Sosyal ve Ekonomik Durumu: Davacı ve davalıların mali güçleri.
Güncel Yargıtay Emsal Kararları: Yüksek mahkemenin benzer olaylar için belirlediği güncel üst sınırlar dikkate alınarak tazminata karar verilir.

Yargıtay Kararları Işığında Hukuki Sorunlar ve Çözümler

Trafik kazası davalarının seyrini ve sonucunu, Yargıtayın yerleşik içtihatları belirler. Özellikle tazminat hesaplamaları ve sorumluluk kapsamları konularında bu kararlar yol göstericidir.

Öğrenci ve Potansiyel Gelir Kaybının Hesaplanması

Vefat eden veya malul kalan bir öğrencinin maddi tazminatı, mevcut bir kazanç bilgisi olmadığı için gelecekteki gelir kaybı üzerinden hesaplanır. Yargıtay, bu hesaplamaların varsayımsal olmasını kabul etmez ve somut delil araştırmasını şart koşar. Buna göre;

Emsal Gelir Araştırması: Öğrencinin bölümü ve mesleği dikkate alınarak, ilgili meslek kuruluşlarından örneğin Ticaret Odası, Meslek Odaları gibi emsal mezunların güncel gelirlerinin somut olarak araştırılması zorunludur.
Mezuniyet ve İş Bulma Süresi: Bilirkişi raporunda, normal mezuniyet süresi ve meslek odalarından alınan verilerle iş bulma süresi bilimsel olarak belirlenmelidir.

Destek Tazminatında Mirasçılık Sıfatı

Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun yerleşik kararlarına göre, destekten yoksun kalma tazminatı talep edenler, mirasçı sıfatıyla değil, destekten yoksun kalan üçüncü kişi sıfatıyla dava açarlar. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortacısı, tam kusurlu sürücünün desteğinden yoksun kalan üçüncü kişilere karşı, sigorta limitleri dahilinde sorumludur.

Kaza Yerinin Hukuki Niteliği ve Kapsam Sorunu

Karayolları Trafik Kanunun uygulanabilmesi için kazanın illa ki karayolu üzerinde meydana gelmesi şart değildir. Yargıtay, uygulama alanını genişletmiştir. Buna göre; Karayolu ile doğrudan bağlantısı olan, genel trafiğin kullanımına açık tüm yerler park yerleri, servis istasyonları, köy, orman, tarla yolları da Karayolu Sayılmaktadır. Örneğin tarla içinde traktörün devrilmesi olayında dahi, tarlanın karayoluyla bağlantısı varsa, ZMSS teminatı geçerli olur.

Müterafik Kusur (Mağdurun Kusuru) ve İndirim

Yaralanmalı veya ölümlü kazalarda, zarar görenin de zararın oluşmasına veya artmasına sebep olan kusurlu davranışı, müterafik kusur olarak adlandırılır. Müterafik kusur tazminattan indirim sebebi teşkil etmektedir. Örneğin emniyet kemeri takmamak, araca istiap haddini aşacak şekilde binmek müterafik indirim sebebidir. Mahkeme, müterafik kusur iddiası varsa, bu kusurlu davranış ile ölüm/yaralanma arasındaki nedensellik bağını incelemektedir. Şartları oluştuğu takdirde ise indirim oranını hakkaniyete uygun belirlemelidir.