İş Hukuku Uyuşmazlıklarında Zorunlu ve İhtiyari Arabuluculuk

7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun yürürlüğe girmesiyle birlikte, işçi ve işveren arasındaki uyuşmazlıkların çözümünde köklü bir değişiklik yapılmıştır. Bu değişiklikle birlikte, yargı yükünün hafifletilmesi ve tarafların daha hızlı bir şekilde uzlaşmaya varması amacıyla “zorunlu arabuluculuk” müessesesi bir dava şartı olarak hukuk sistemimize dâhil edilmiştir.

İş Hukukundan Kaynaklı Davalarda Dava Şartı Olarak Arabuluculuk

İş hukukunda zorunlu arabuluculuk, kanuna veya iş sözleşmesine (bireysel veya toplu) dayalı işçi ve işveren alacakları ile işe iade talebiyle açılacak davalarda, dava açılmadan önce yerine getirilmesi gereken yasal bir zorunluluktur. Arabuluculuğa başvurulmamış olması dava şartı eksikliği nedeniyle ret sebebidir.

Dava Şartı Yokluğunun Hukuki Sonuçları

Bir uyuşmazlık zorunlu arabuluculuk kapsamına giriyorsa ve bu süreç tüketilmeden doğrudan iş mahkemesinde dava açılırsa; mahkeme, davayı herhangi bir işlem yapmaksızın 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca “dava şartı yokluğu” gerekçesiyle usulden reddeder. Mahkemenin verdiği usulden ret işlemine karşı kararın kesinleşmesi ile birlikte tekrar dava şartı eksikliği giderilerek yargı yoluna başvuru yapılabilir.

Zorunlu Arabuluculuk Kapsamındaki Alacak Kalemleri

Uygulamada en sık karşılaşılan ve arabulucuya başvurulması zorunlu olan dava türlerini şu şekilde tasnif edebiliriz. Buna göre;

Tazminat Alacakları: Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, sendikal tazminat ve eşit davranmama tazminatında arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır.
Ücret Alacakları: Maaş alacağı, fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, yol ve yemek ücreti alacaklarında arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır.
Tatil Ücretleri: Ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücretlerinde arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır.
Diğer Haklar: Prim, ikramiye ve bakiye süre alacaklarında arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır.
İşe İade Talepleri: İş sözleşmesi feshedilen işçinin işe geri dönme talepli davalarda arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartıdır.

İşe İade Davalarında Arabuluculuk ve Özel Süreler

İşe iade davaları, genel alacak davalarından farklı ve çok daha sıkı hak düşürücü sürelere tabidir. Bu sürelere uyulmaması veya sürecin eksik/hatalı işletilmesi durumunda hak kayıplarına neden olmaktadır. Bu sebeple işe iade davalarında hukuki destek alınması tavsiye edilir. İşe iade davalarında arabuluculuk ve dava süreçleri aşağıda detaylıca anlatılmıştır.

Başvuru ve Dava Süreçleri

İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminin kendisine tebliğinden itibaren bir ay içinde arabuluculuk bürosuna başvurmak zorundadır. Arabuluculuk görüşmeleri sonunda taraflar anlaşamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekmektedir. Bu sürelere uyulmaması durumunda dava şartı eksikliği nedeniyle davanın reddine karar verilir. Bu süre hak düşürücü süre niteliğindedir. Diğer bir deyişle hakim resen süreleri göz önünde bulundurur.

İşe İade Anlaşmasında Belirlenmesi Gereken Unsurlar

Arabuluculuk aşamasında işe iade konusunda uzlaşma sağlanırsa, tutanakta şu kalemlerin parasal miktarları ve tarihleri netleştirilmelidir. Buna göre;

İşçinin işe başlatılacağı tarih.
Çalıştırılmayan sürenin ücreti (en çok 4 aya kadar).
İşçinin işe başlatılmaması durumunda ödenecek tazminat miktarı (4 ila 8 aylık ücret tutarı).

Bu ibarelerin tutanaklarda yer almaması durumunda anlaşma sağlanamamış sayılır. Bu durumda dava açılabilmesi mümkündür.

İhtiyari Arabuluculuk Kapsam ve İstisnalar

Bazı uyuşmazlıklar, mahiyetleri gereği zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında tutulmuştur. Ancak taraflar dilerlerse bu konular için de “ihtiyari” olarak arabulucuya başvurabilirler. Ancak bu durumda ücret taraflarca ödenmektedir.

İhtiyari Başvuruya Konu Davalar

Aşağıdaki hallerde doğrudan dava açılabilir veya ihtiyari arabuluculuk yoluna gidilebilir. Bunlar:

İş kazasından doğan maddi ve manevi tazminat davaları.
Meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları.
Maluliyet ve iş göremezlik oranının tespiti veya bu orana itiraz davaları.
İş kazası nedeniyle rücu davaları gibi dava türlerinde ihtiyari arabuluculuğa başvuru yapılabileceği gibi doğrudan dava da açılabilir. Ancak bu durumda arabuluculuk ücreti taraflarca karşılanmaktadır.

Arabuluculuk Süreci ve Uygulama Esasları

Arabuluculuk süreci, tarafsız bir üçüncü kişinin (arabulucu) eşliğinde, gizlilik prensibi çerçevesinde yürütülür. Arabulucu taraf veya taraf vekili değildir. Herhangi bir taraf lehine veya aleyhine hareket edemez. Pozisyonlar ve menfaatler çerçevesinde bu süreci yürütmelidir.

Başvuru ve Yetki

Başvuru, karşı tarafın yerleşim yeri veya işin yapıldığı yerdeki Arabuluculuk Bürosuna yapılır. Yetki itirazı en geç ilk toplantıda sunulmalıdır. Yetki itirazında bulunulduğu takdirde dosya incelenmek üzere arabuluculuk bürosunun bağlı bulunduğu Sulh Hukuk Mahkemesine gönderilir. Mahkeme yetki itirazını inceleyerek nihai karar vermektedir.

Sürecin Süresi

Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren uyuşmazlığı 3 hafta içinde sonuçlandırmalıdır. Zorunlu hallerde bu süre en fazla 1 hafta uzatılabilir.

Toplantıya Katılmamanın Yaptırımları

Toplantıya mazeretsiz katılmamak daha önceki düzenlemeye göre; İlk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf, davada kısmen veya tamamen haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin tamamından sorumlu olur. Bu taraf lehine vekâlet ücretine hükmedilmez gibi sonuçları beraberinde getirdi. Ancak yeni düzenlemeye göre; arabuluculuk ilk oturumuna mazeretsiz şekilde katılma-yan taraf, davada kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu olacaktır. Ayrıca bu taraf lehine belirlenen vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir.

Arabuluculuk Süreci Tablosu

Arabuluculuk sürecini bir tablo ile göstermek gerekirse;

Aşama	Sorumlu / İşlem	Süre / Not
Başvuru	İşçi veya İşveren	Yetkili yer bürosuna
Atama	Arabuluculuk Bürosu	Puanlama/Liste usulü
İlk Oturum	Arabulucu ve Taraflar	Katılım zorunluluğu
Gizlilik	Tüm Katılımcılar	İhlal halinde hapis cezası
Sonuç	Son Tutanak	Anlaşma veya Anlaşamama

Arabuluculuğun Mali Boyutu ve Ücretlendirme

Arabuluculuk sürecinde oluşacak maliyetler; arabulucu ücreti ve eğer varsa tarafların avukatlık ücretlerini kapsar.

Arabulucu Ücreti

Arabuluculuk ücreti anlaşma veya anlaşamama olacak şekilde ikiye ayrılmaktadır. Aşağıda bu ücret tarifeleri gösterilmiştir.

Anlaşma Durumunda: Ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır ve Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir.
Anlaşamama Durumunda: İki saate kadar olan görüşmelerin ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; iki saati aşan kısımlar taraflarca ödenir.
Yargılama Gideri: Bakanlıkça ödenen bu tutarlar, ileride açılacak davada haksız çıkan taraftan tahsil edilir.

Arabuluculuk Tutanağının Hukuki Niteliği ve İcra Edilebilirlik

Arabuluculuk süreci sonunda düzenlenen belge, bir protokol veya adi sözleşme değil; belirli şartlarda mahkeme kararına eşdeğer bir belgedir. Diğer bir deyişle arabuluculuk tutanakları ilam hükmünde belge niteliğindedir.

İcra Edilebilirlik Şerhi

Anlaşma belgesinin ilam (mahkeme kararı) niteliği kazanması için Sulh Hukuk Mahkemesinden “icra edilebilirlik şerhi” alınması gerekir. Ancak; taraflar, tarafların avukatları ve arabulucunun birlikte imzaladığı tutanaklar, mahkeme şerhine gerek kalmaksızın doğrudan ilam niteliğinde sayılır ve icraya konulabilir.

İbra Niteliği

İşçi ve işveren tarafından imzalanan arabuluculuk tutanağının ibra niteliğinde olması için Türk Borçlar Kanunu madde 420’deki şartları taşıması gerekir. Özellikle işten ayrılma tarihinden itibaren en az bir aylık sürenin geçmiş olması bu geçerlilik için önemlidir. Her halükarda arabuluculuk tutanakları taraf iradeleri taşıdığından anlaşmanın sağlanmış olması halinde dava açılamaz.

Arabuluculuk Süreci Zamanaşımını Etkiler Mi?

Zorunlu arabuluculukta büroya başvurulduğu andan son tutanak imzalanana kadar zamanaşımı ve hak düşürücü süreler durur. İhtiyari arabuluculukta ise süreler durmaz. Bu sebeple işe iade davalarında ihtiyari arabuluculuk sürecine başvurulmamasını tavsiye ederiz.

İcra Takibi Başlatmadan Önce Arabulucuya Başvuru Zorunlu Mu?

İşçilik alacakları kısmi alacak veya belirsiz alacak olarak doğrudan ilamsız icra takibine de konu edilebilir. Bu alacaklarda icra takibi yapabilmek için arabulucuya başvurma zorunluluğu bulunmamaktadır.

Arabuluculukta Anlaşılan Bir Konu İçin Tekrar Dava Açılabilir Mi?

Taraflar üzerinde anlaştıkları hususlar hakkında daha sonradan dava açamazlar. İş hukukunda arabuluculuk, işçi ve işveren arasındaki ihtilafın çözümü için alternatif bir çözüm yöntemidir. Ancak sürelerin kaçırılması veya usuli hatalar, haklıyken haksız duruma düşmeye sebebiyet verebilir.

Yetki İtiraz Dilekçesinde Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

Arabuluculuk sürecinde yetki, kamu düzenine ilişkin olmasa da tarafların itirazına tabi bir husustur. Bir arabuluculuk bürosuna başvuru yapıldığında, arabulucu yetkili olup olmadığını kendiliğinden denetleyemez. Bu noktada “Yetki İtiraz Dilekçesi” devreye girer.

Başvuru Yapılması Gereken Yetkili Bürolar

Başvuru, kanunen şu yerlerden birindeki Arabuluculuk Bürosuna yapılmalıdır. Bunlar:

Karşı tarafın (veya karşı taraf birden fazla ise bunlardan birinin) yerleşim yeri.
İşin yapıldığı yer yetki itirazında yetkili büro sayılmaktadır.

İtirazın Usulü ve Süresi

Yetki itirazı, usuli işlemlere tabidir. İtirazın, en geç ilk toplantıda yapılması şarttır. İtiraz eden taraf, sadece itiraz etmekle kalmayıp yetkili olan yerleşim yeri veya işin yapıldığı yere ilişkin belgeleri de arabulucuya sunmalıdır. Arabulucu yetki konusunda kendisi karar veremez. Dosyayı derhal ilgili Sulh Hukuk Mahkemesine gönderir. Mahkeme bu incelemeyi harç almaksızın yapar ve verdiği karar kesindir.

İşe İade Başvuru Formu

İşe iade talebiyle arabulucuya başvurmak, iş güvencesi hükümlerinden yararlanmak isteyen bir işçi için atılması gereken ilk ve en önemli adımdır. Bu formun içeriği, ileride açılacak davanın temelini oluşturur.

Formun İçeriğinde Bulunması Gereken Unsurlar

Başvuru formu doldurulurken aşağıdaki detayların net bir şekilde belirtilmesi, sürecin “anlaşma” ile sonuçlanması ihtimalinde tutanağın geçerliliği için şarttır. Bunlar:

Fesih Geçersizliği İddiası: İş sözleşmesinin geçerli bir sebep olmaksızın feshedildiğinin açıkça beyan edilmesi gerekir.
Parasal Taleplerin Belirlenmesi: Eğer işveren işe iadeyi kabul ederse, formda talep edilen şu kalemlerin tutanakta netleşmesi gerekir: Buna göre; Boşta Geçen Süre Ücreti: En çok 4 aya kadar olan ücret alacağı. İşe Başlatmama Tazminatı: 4 ile 8 ay arasındaki ücret tutarı.
Asıl-Alt İşveren İlişkisi: Eğer işyerinde alt işverenlik ilişkisi varsa, anlaşmanın geçerli olabilmesi için her iki işverenin de arabuluculuk sürecine dahil edilmesi ve iradelerinin uygun olması gerekir.

Süre ve Hak Düşürücü Süreler

İşe iade davalarında arabuluculuk süreci önemli bir husus olup aşağıdaki sürelere uyulmalıdır.

İşlem	Yasal Süre
Arabulucuya Başvuru	Fesih bildiriminden itibaren 1 ay
Dava Açma Süresi	Son tutanaktan itibaren 2 hafta
Usulden Red Sonrası Başvuru	Kararın tebliğinden itibaren 2 hafta

Temsil ve İmza Yetkisi

Belgelerin kim tarafından imzalandığı, hukuki geçerlilik açısından birincil derecede önemlidir. Buna göre taraflar bizzat imzalayabilir, avukatlar veya kanuni temsilciler imzalayabilir, işveren tarafında, yazılı belge ile yetkilendirilmiş bir çalışan da görüşmelere katılabilir ve tutanağı imzalayabilirler.

Zamanaşımı ve Durma Etkisi

Zorunlu arabuluculuk başvurusu yapıldığı andan itibaren zamanaşımı ve hak düşürücü süreler durur. Ancak bu durma etkisi sadece zorunlu arabuluculuk kapsamındaki talepler için geçerlidir; ihtiyari başvurularda süreler işlemeye devam eder.

Yetki İtirazı Dilekçe Örneği

Yetki itiraz dilekçesi, arabuluculuk bürosunun yetkisiz olduğu durumlarda en geç ilk toplantıda sunulmalıdır.

ADALET BAKANLIĞI…………………….. ADLİYESİ ARABULUCULUK BÜROSU’NA

DOSYA NO: 2026/……..

ARABULUCU: (Görevlendirilen Arabulucunun Adı Soyadı)

YETKİ İTİRAZINDA BULUNAN (DAVALI): (İşveren/Şirket Adı veya İsim Soyisim)

VEKİLİ: Av. ……………………..

KARŞI TARAF (DAVACI): (İşçi İsim Soyisim)

KONU: Arabuluculuk Bürosunun yetkisine ilişkin itirazlarımızın sunulmasıdır.

AÇIKLAMALAR:

Müdürlüğünüzün yukarıda belirtilen dosya numarası ile tarafımıza ulaştırılan arabuluculuk davetine karşı, yasal süresi içerisinde yetki itirazında bulunuyoruz.
7036 Sayılı Kanun uyarınca; arabuluculuk başvurusu karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki Arabuluculuk Bürosu’na yapılmalıdır.
Başvuran tarafın (İşçi) fiilen çalıştığı yer …………………….. adresinde olup, müvekkil şirketin genel merkezi ise …………………….. adresindedir. Her iki adres de …………………….. Arabuluculuk Bürosu’nun yetki alanı dışındadır.
Bu nedenle, yetki itirazımızın kabulü ile dosyanın ilgili Sulh Hukuk Mahkemesi’ne gönderilerek yetki incelemesi yapılmasını talep ederiz.

NETİCE-İ TALEP: Yukarıda açıklanan nedenlerle, yetkisiz büroda başlatılan sürecin durdurulmasını ve yetki itirazımızın karara bağlanması için dosyanın görevli mahkemeye teslimini arz ve talep ederiz.

İtiraz Eden Vekili (İmza)

İşe İade Talepli Arabuluculuk Başvuru Formu Örneği

İş sözleşmesinin haksız feshedildiğini iddia eden işçinin, fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde bu başvuruyu yapması esastır.

…………………….. ARABULUCULUK BÜROSUNA

BAŞVURAN (İŞÇİ): (İsim Soyisim, T.C. Kimlik No, Adres)

VEKİLİ: (Varsa Avukat Bilgileri) KARŞI TARAF (İŞVEREN): (Şirket Unvanı/İsim Soyisim, Adres)

UYUŞMAZLIK KONUSU: İşe İade ve Buna Bağlı Parasal Haklar.

TALEPLERİMİZ:

İşe İade Talebi: İş sözleşmem …………………….. tarihinde haksız ve geçersiz bir şekilde feshedilmiştir. İş sözleşmesinin feshinin geçersizliğinin tespiti ile işe iademi talep ediyorum.
Boşta Geçen Süre Ücreti: İşe iade kararı verilmesi halinde, kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığım süreler için en çok 4 aya kadar doğacak ücret ve diğer haklarımın ödenmesini talep ediyorum.
İşe Başlatmama Tazminatı: Başvuruma rağmen işverenin beni işe başlatmaması durumunda, kıdemim ve fesih sebebi dikkate alınarak 4 ila 8 aylık ücretim tutarında tazminatın belirlenmesini talep ediyorum.
Diğer Alacaklar: (Varsa kıdem, ihbar, fazla mesai vb. diğer hakların eklenmesi).

GİZLİLİK BEYANI: Arabuluculuk sürecinde görüşülecek tüm bilgi ve belgelerin 6325 Sayılı Kanun uyarınca gizli tutulacağını kabul ve taahhüt ederim.

Başvuran Adı Soyadı (İmza)

Netice olarak, Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın imzalandığı tarihten itibaren 2 hafta içinde dava açmanız şarttır. İş sözleşmesi sona erdikten sonra 1 ay geçmeden düzenlenen ibra nitelikli tutanaklar hükümsüz sayılabilir. İşvereni temsilen katılacak personelin mutlaka yazılı bir yetki belgesine sahip olması gerekmektedir. Aksi takdirde tutanaklar geçersizdir.