- Ticaret ve Şirketler Hukuku
- 15 Ocak 2026
Türk hukuk sisteminde, 7101 ve 7155 sayılı Kanunlarla yapılan düzenlemeler neticesinde ticari uyuşmazlıkların çözümünde köklü bir değişiklik yapılmıştır. Yargı üzerindeki iş yükünün hafifletilmesi, ticari sırların korunması ve tarafların “kazan-kazan” ilkesi çerçevesinde daha hızlı bir şekilde uzlaşmaya varması amacıyla “zorunlu arabuluculuk”, ticari davalar için bir dava şartı olarak hukuk sistemimize dâhil edilmiştir.
Ticari Davalarda Dava Şartı Olarak Arabuluculuk
Ticari uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk, bir uyuşmazlığın mahkemeye taşınmadan önce bir arabulucu huzurunda çözüme kavuşturulması denemesini ifade eden yasal bir zorunluluktur. Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda, dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuş olması gerekir. Arabuluculuk sürecinin işletilmemiş olması, mahkeme tarafından “dava şartı eksikliği” olarak kabul edilir ve davanın usulden reddine sebebiyet verir.
Dava Şartı Yokluğunun Hukuki Sonuçları
Bir ticari uyuşmazlık zorunlu arabuluculuk kapsamına giriyorsa ve bu süreç tüketilmeden doğrudan Ticaret Mahkemesinde dava açılırsa;
- Mahkeme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca dosyayı herhangi bir esasa girmeden “dava şartı yokluğu” gerekçesiyle usulden reddeder.
- Usulden ret kararının kesinleşmesi ile birlikte, ilgili taraf arabuluculuk başvurusunu gerçekleştirip süreci tamamladıktan sonra tekrar dava açma hakkına sahiptir.
Zorunlu Arabuluculuk Kapsamındaki Ticari Alacak Kalemleri
Ticari hayatın dinamikleri gereği, aşağıdaki kalemler genellikle zorunlu arabuluculuk kapsamındadır:
- Tazminat Alacakları: Haksız rekabetten doğan tazminat, ticari satım sözleşmesine aykırılık nedeniyle tazminat ve sigorta rücu davaları.
- Ücret ve Bedel Alacakları: Fatura bedelleri, ticari kredi borçları, komisyon ücretleri ve hizmet bedeli alacakları.
- Menfi Tespit ve İstirdat Talepleri: Bir miktar paranın ödenmesi talebini içeren uyuşmazlıklarda borçlu olunmadığının tespiti talepleri.
Ticari Uyuşmazlıklarda Özel Süreler ve Başvuru Usulü
Ticari davalarda arabuluculuk süreci, ticari hayatın hızına uygun olarak belirli ve kısa sürelere tabi kılınmıştır. Bu sürelere riayet edilmemesi, hak düşürücü sonuçlar doğurabilir.
Başvuru Süreci ve Zamanaşımı Etkisi
Zorunlu arabuluculuk bürosuna başvurulduğu andan son tutanak imzalanana kadar geçen sürede zamanaşımı ve hak düşürücü süreler durur. Bu durum, tarafların görüşme halindeyken süre kaybı nedeniyle hak kaybına uğramasını engeller. Ancak ihtiyari arabuluculukta sürelerin durmayacağı ve genel hükümlerin uygulanacağı unutulmamalıdır.
Sürecin İşleyişi ve Tamamlanma Süreleri
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren uyuşmazlığı en kısa sürede sonuçlandırmakla yükümlüdür:
İşlem | Yasal Süre |
Normal Sonuçlandırma Süresi | 6 hafta |
Ek Süre (Zorunlu Hallerde) | En fazla 2 hafta |
Dava Açma Süresi | Son tutanaktan itibaren 2 hafta |
Ticari uyuşmazlıklarda süreler, iş hukukuna göre daha uzun tutulmuş olsa da (6+2 hafta), temel prensipler aynıdır.
İhtiyari Arabuluculuk (Kapsam ve İstisnalar)
Her ticari uyuşmazlık zorunlu arabuluculuğa tabi değildir. Ancak taraflar, aralarındaki sözleşme serbestisi gereği “ihtiyari” olarak bu yola başvurabilirler.
İhtiyari Başvuruya Konu Ticari İşler
Aşağıdaki hallerde doğrudan dava açılabilir veya tarafların ortak iradesiyle ihtiyari arabuluculuğa gidilebilir:
- Konusu bir miktar para olmayan (örneğin markaya tecavüzün durdurulması) davalar.
- İcra takibi süreçleri; zira alacaklar için doğrudan ilamsız icra takibi başlatılabilir ve bu aşamada arabuluculuk zorunlu değildir.
- İhtiyati tedbir veya ihtiyati haciz talepleri.
İhtiyari arabuluculukta arabulucu ücreti, taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça eşit olarak karşılanır.
Arabuluculuk Süreci ve Uygulama Esasları
Süreç, gizlilik ve tarafsızlık ilkeleri üzerine inşa edilmiştir. Arabulucu, taraflar arasında köprü kuran, çözüm seçenekleri sunan ancak karar verici olmayan bir aktördür.
Yetki ve Yetki İtirazı
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yeri veya ticari işlemin yapıldığı yerdeki Arabuluculuk Bürosuna yapılır. Yetki itirazı, en geç ilk toplantıda sunulmalıdır. İtiraz durumunda dosya incelenmek üzere Sulh Hukuk Mahkemesine gönderilir ve mahkemenin verdiği karar kesindir.
Toplantıya Katılmamanın Yaptırımları
Arabuluculuk ilk oturumuna mazeretsiz katılmayan taraf için ağır yaptırımlar öngörülmüştür:
- Mazeretsiz katılmayan taraf, dava sonunda haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur.
- Bu taraf lehine hükmedilecek vekâlet ücretinin yarısına karar verilir.
Süreç Tablosu
Ticari arabuluculukta süreç ve tablosunu aşağıdaki şekilde verebiliriz. Buna göre;
Aşama | Sorumlu / İşlem | Açıklama |
Başvuru | Alacaklı/Davacı | Yetkili yer bürosuna |
Atama | Arabuluculuk Bürosu | Puanlama/Liste usulü |
İlk Oturum | Arabulucu ve Taraflar | Katılım ve temsil yetkisi şartı |
Gizlilik | Tüm Katılımcılar | İhlal halinde hapis cezası |
Sonuç | Son Tutanak | Anlaşma veya Anlaşamama durumu |
Arabuluculuk Tutanağının Hukuki Niteliği
Arabuluculuk süreci sonunda düzenlenen son tutanak, alelade bir metin olmayıp, belirli şartlar altında bir mahkeme kararı (ilam) kadar güçlüdür.
İlam Hükmünde Belge ve İcra Edilebilirlik
Arabuluculuk tutanakları “ilam hükmünde belge” niteliğindedir.
- Anlaşma belgesine Sulh Hukuk Mahkemesinden “icra edilebilirlik şerhi” alınması durumunda doğrudan icraya konulabilir.
- Özel Durum: Eğer tutanak; taraflar, tarafların avukatları ve arabulucu tarafından birlikte imzalanmışsa, mahkeme şerhine gerek kalmaksızın doğrudan ilam niteliğinde sayılır.
Tekrar Dava Açma Yasağı
Taraflar, arabuluculuk sürecinde üzerinde anlaştıkları ve imzaladıkları hususlar hakkında daha sonradan mahkemede dava açamazlar. Bu durum, ticari uyuşmazlıklarda kesin çözüm ve hukuki güvenlik sağlar.
İtiyari Arabuluculuk Örnek Formu
ADALET BAKANLIĞI …………………….. ADLİYESİ ARABULUCULUK BÜROSUNA
DOSYA NO: 2026/……..
KONU: Arabuluculuk Bürosunun yetkisine ilişkin itirazlarımızın sunulmasıdır.
AÇIKLAMALAR: 7155 Sayılı Kanun ve TTK 5/A uyarınca; başvuranın fiili ticaret yeri ve şirket merkezimiz büronuzun yetki alanı dışındadır. Dosyanın yetki incelemesi için Sulh Hukuk Mahkemesi’ne gönderilmesini talep ederiz.
Ticari Alacak Talepli Başvuru Formu Örneği (h3)
UYUŞMAZLIK KONUSU: Ticari Satım Sözleşmesinden Doğan Alacak ve Faiz Talebi.
TALEPLER: Fatura bedeli olan ……….. TL’nin ödenmesi, gecikme faizi ve ticari temerrüt faizinin tespiti.
GİZLİLİK: 6325 Sayılı Kanun uyarınca gizlilik hükümlerine riayet edilecektir.
Sonuç olarak; Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın imzalandığı tarihten itibaren 2 hafta içinde dava açılması zorunludur. Şirketleri temsilen katılacak personelin mutlaka yazılı bir yetki belgesine sahip olması gerekmektedir; aksi takdirde tutanaklar geçersiz sayılabilir.