- Vergi ve İdare Hukuku
- 3 Nisan 2026
Memurların dinlenme hakkı, kamu hizmetinin sürekliliği ile bireyin biyolojik ve sosyal ihtiyaçları arasındaki dengenin korunmasını amaçlar. Bu hak, idarenin takdir yetkisi ile memurun yasal güvenceleri arasında bir statü hukuku ilişkisidir.
Yıllık İzin Hakkı ve Sürelerin Hesaplanması
Memurlarda yıllık izin süresi, işçilerde olduğu gibi “kıdem” esasına dayanır. Ancak burada kıdem, kamu hizmetinde geçen toplam süreyi ifade eder.
Hizmet Süresine Göre İzin Günleri
657 sayılı DMK’nın 102. maddesine göre memurların yıllık izin süreleri şu şekildedir. Buna göre;
Hizmet Süresi | Yıllık İzin Süresi |
1 Yıldan 10 Yıla Kadar (10 yıl dahil) | 20 Gün |
10 Yıldan Fazla Hizmeti Olanlar | 30 Gün |
Aday memurlar, bir yıllık hizmet sürelerini doldurmadıkları müddetçe yıllık izin hakkı kazanamazlar. Hizmet süresinin hesabında, muvazzaf askerlikte geçen süreler ile işçi statüsünde geçen (SGK primine tabi) hizmetlerin tamamı dikkate alınır.
İzinlerin Birleştirilmesi ve Devri
İşçilerin aksine memurlar, o yıl kullanmadıkları yıllık izinlerini sadece bir sonraki yıla devredebilirler. Cari yıl ile bir önceki yılın izni birlikte kullanılabilir. Ancak iki yıl öncesinden kalan izinler, üçüncü yıla devretmez. Memurlarda, işçilerdeki gibi “kullanılmayan iznin paraya çevrilmesi” usulü yoktur. Bu durum emeklilik veya istifa durumlarında da geçerlidir.
Mazeret İzinleri
Memurlara, belirli yaşamsal olaylar karşısında kanunen verilmesi zorunlu olan veya amirin takdirine bağlı olan mazeret izinleri tanınmıştır. Bu durum Devlet Memurları Kanunu madde 104’te tayin edilmiştir.
Kanuni (Zorunlu) Mazeret İzinleri
Bu izinlerin verilmesinde amirin takdir yetkisi yoktur; şartlar oluştuğunda verilmesi zorunludur. Öyle ki, kadın memura doğumdan önce 8, doğumdan sonra 8 hafta (toplam 16 hafta) izin verilmelidir. Eşi doğum yapan erkek memura 10 gün, memurun kendisinin veya çocuğunun evlenmesi halinde 7 gün, memurun eşinin, çocuğunun, kendisinin veya eşinin ana, baba veya kardeşinin ölümü halinde 7 gün izin verilmesi yasal zorunluluktur.
Süt İzni
Kadın memura, çocuklarını emzirmeleri için; ilk altı ayda günde 3 saat, ikinci altı ayda günde 1,5 saat süt izni verilir. İznin hangi saatler arasında kullanılacağı memurun tercihine bırakılmıştır.
Hastalık ve Refakat İzinleri
Memurların sağlık durumları nedeniyle görevlerinden ayrı kalmaları, doktor raporu ile belgelenmek şartıyla mümkündür.
Hastalık İzni Süreleri
Memura, aylık ve özlük hakları korunarak verilecek hastalık izinlerinin süresi, memurun hizmet yılına göre değişir:
- 10 yıla kadar hizmeti olanlar: Bir takvim yılı içinde toplam 6 aya kadar.
- 10 yıldan fazla hizmeti olanlar: Bir takvim yılı içinde toplam 12 aya kadar.
- Kanser, verem gibi uzun süreli tedavi gerektiren hastalıklarda bu süre 18 aya kadar çıkabilir.
Refakat İzni
Memurun bakmakla yükümlü olduğu veya refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi veya tedavisi uzun süren bir hastalığının bulunması hâllerinde; sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmek şartıyla 3 aya kadar (gerektiğinde bir katına kadar uzatılabilir) refakat izni verilir.
Aylıksız Ücretsiz İzin Hakları
Memuriyetin en esnek yanlarından biri olan aylıksız izin, memurun kadrosu korunarak ancak maaş almadan görevden ayrılmasıdır. Bu durum Devlet Memurları Kanunu 108. Maddede tanımlanmıştır. Buna göre;
- 5 Yıl Şartı: 5 hizmet yılını tamamlayan memura, memuriyeti boyunca en fazla iki defada kullanılmak üzere toplam 1 yıla kadar aylıksız izin verilebilir.
- Doğum Sonrası: Doğum yapan memura, doğum izni sonrası isteği üzerine 24 aya kadar aylıksız izin verilir.
- Askerlik: Muvazzaf askerliğe ayrılan memurlar askerlik süresince görevinden aylıksız izinli sayılır.
İşçiler ile memurların izin rejimleri arasındaki en temel fark, hak arama ve karşılık noktasında toplanır. İşçinin kullanmadığı izin iş akdi sonunda “nakit alacağa” dönüşürken; memurda izin, hizmetin bir parçasıdır ve paraya tahvil edilemez. Ancak memurlar, mazeret ve hastalık izinleri bakımından (özellikle refakat izni ve 5 yıl sonrası ücretsiz izin) işçilere göre daha geniş bir yasal standartlara sahiptir.