- Aile ve Medeni Hukuk
- 20 Ocak 2026
Nişanlanma, Türk Medeni Kanununun 118. maddesi uyarınca evlenme vaadiyle kurulan bir aile hukuku sözleşmesidir. Nişanlılık süreci, sadece duygusal bir bağlılık değil, taraflar ve aileler arasında karşılıklı ekonomik ve sosyal yükümlülükler doğuran hukuki bir statüdür. Nişanın tek taraflı veya karşılıklı irade ile sona ermesi, tarafların malvarlığında meydana gelen değişimlerin ve manevi zararların telafisi ihtiyacını doğurur.
Nişanlılığın Hukuki Niteliği ve Sona Ermesi
Nişanlılık, tam ehliyetli veya yasal temsilcisinin rızası olan sınırlı ehliyetsiz kişilerin karşılıklı evlenme iradelerini açıklamasıyla kurulur. Kanun, nişanlılık için belirli bir şekil şartı veya süre öngörmemiştir. Ancak bu birlikteliğin sona ermesi (ölüm, gaiplik, kesin bir evlenme engelinin ortaya çıkması veya nişanın bozulması), TMK m. 120-123 arasında düzenlenen tazminat ve iade yükümlülüklerini düzenlemektedir.
Nişan Hediyelerinin İadesi Davası (TMK m. 122)
Nişanın bozulması halinde en sık karşılaşılan hukuki uyuşmazlık, tarafların birbirine veya ailelerin nişanlılara verdiği hediyelerin durumudur. Kanun koyucu, nişanın evlilik dışındaki bir sebeple sona ermesi halinde “alışılmışın dışındaki hediyelerin” iadesini öngörmüştür.
İadenin Şartları ve Kapsamı
Bir hediyenin iadesinin talep edilebilmesi için şu dört temel unsurun bir arada bulunması gerekir. Buna göre;
- Nişanlılık Evlilik Dışında Bir Sebeple Sona Ermelidir: Evlenme ile sonuçlanan nişanlılıkta iade söz konusu olmaz. Ölüm halinde de hediyeler kural olarak geri istenemez. Ancak doktrinde görüş ayrılıkları mevcuttur.
- Hediye Nişanlanma Nedeniyle Verilmiş Olmalıdır: Doğum günü veya sevgililer günü gibi genel amaçlı hediyeler bu kapsama girmez. Verilen hediyeler salt nişanlılık sebebiyle verilmiş olmalıdır.
- Hediye “Alışılmışın Dışında” (Mutad Dışı) Olmalıdır: Yargıtay uygulamasına göre; giyilmekle eskimeyen, ekonomik değeri yüksek olan takılar (altın set, bilezik, tam altın), taşınmazlar veya araçlar alışılmışın dışı hediye kabul edilir.
- Sebepsiz Zenginleşme Hükümleri: Hediye aynen mevcutsa aynen, elden çıkarılmışsa sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre bedeli iade edilir.
Davacı ve Davalı Sıfatı
İade davası sadece eski nişanlılar arasında değil, geniş bir yelpazede açılabilir. Buna göre;
- Davacılar: Hediyeyi veren nişanlı, nişanlının ana-babası veya ana-baba gibi hareket eden kişiler (amca, hala, vasi vb.).
- Davalılar: Hediyenin verildiği eski nişanlı veya (ölüm durumunda) onun mirasçıları.
Alışılmış (Mutad) ve Alışılmışın Dışı (Mutad Dışı) Hediyelerin Ayrımı
Mutad ve mutad dışı hediyeleri aşağıdaki tablo şekilde vermek gerekirse;
Hediye Türü | Hukuki Statüsü | İade Zorunluluğu |
Giyim eşyası, kozmetik | Alışılmış Hediye | Yok (Kullanımla eskirler) |
Çiçek, çikolata, yemek masrafları | Alışılmış Hediye | Yok |
Ziynet eşyaları (Bilezik, Kolye, Set) | Alışılmışın Dışı | Var |
Taşınmaz Tapusu veya Nakit Para | Alışılmışın Dışı | Var |
Nişan yüzüğü | Tartışmalı (Genelde iade edilir) | Var |
Nişanın Bozulması Nedeniyle Maddi ve Manevi Tazminat
Hediyelerin iadesi bir tazminat türü değil, mülkiyetin iadesi niteliğindedir. Ancak nişanın haksız bozulması, tarafların malvarlığında (maddi) ve ruh dünyasında (manevi) derin izler bırakabilir. Bu sebeple maddi ve manevi tazminat hakkı da tanınmıştır.
Maddi Tazminat (TMK m. 120)
Nişanı haklı bir sebep olmaksızın bozan taraf veya kusuruyla nişanın bozulmasına neden olan taraf, diğer tarafa maddi tazminat ödemekle yükümlüdür. Evlenme amacıyla yapılan dürüstçe harcamalar sayılan düğün salonu kaparosı, çeyiz harcamaları, birlikte oturulacak evin tadilat masrafları talep edilebilir. Maddi tazminat talebi için davalının kusurlu olması şarttır. Haklı bir sebeple (örneğin aldatılma nedeniyle) nişanı bozan taraf tazminat ödemez, aksine tazminat talep eder.
Manevi Tazminat (TMK m. 121)
Nişanın bozulması nedeniyle kişilik hakları ağır biçimde saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat isteyebilir. Her nişan bozulması manevi tazminat gerektirmez. Yargıtay, toplum içinde küçük düşürülme, ağır hakaret veya aldatma gibi durumların varlığını aramaktadır.
İspat Yükü ve Yargılama Süreci
Nişan davaları teknik ispat kurallarına tabidir. Ziynet eşyalarının iadesi davasında davacı, bu eşyaların davalıya verildiğini ve davalının yedinde (elinde) olduğunu ispatlamalıdır.
Bilirkişi İncelemesi ve Deliller
Mahkemeler, nişanda takılan takıların tespiti için şu delilleri değerlendirir:
- Düğün/Nişan Videoları ve Fotoğrafları: Hangi takının kime takıldığı bu kayıtlarla netleşir.
- Tanık Beyanları: Özellikle takı merasimini gören kişilerin beyanları önemlidir.
- Kuyumcu Bilirkişi Raporu: Görüntülerdeki takıların o günkü ve güncel piyasa değerini, gramajını ve saflık derecesini belirler.
Usul Hukuku Bakımından Görev, Yetki ve Zamanaşımı
Nişanın bozulmasından kaynaklanan tüm davalar aile hukukunun bir sonucudur. Buna göre;
- Görevli Mahkeme: 4787 sayılı Kanun uyarınca Aile Mahkemeleridir. Aile mahkemesinin bulunmadığı yerlerde Asliye Hukuk Mahkemeleri, Aile Mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.
- Yetkili Mahkeme: Davalının yerleşim yeri mahkemesidir.
- Zamanaşımı: TMK m. 123 uyarınca, nişanlılığın sona ermesinden doğan dava hakları, nişanın bozulduğu tarihten itibaren 1 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Bu süre hak düşürücü süre değil, zamanaşımı süresidir.
Önemli Hususlar ve Yargıtay Kararları Işığında Değerlendirme
Yargıtayın yerleşik içtihatlarına göre, ziynet eşyaları kime takılırsa takılsın (kadına veya erkeğe), iade davasında “mutad dışı” olup olmadıklarına bakılır. Ancak son yıllardaki bazı görüş değişikliklerinde, düğünde takılan takıların aksine nişanda takılanların “hediye” niteliği daha ağır bastığı için iade şartlarının daha katı uygulandığı görülmektedir. Eğer nişan hediyeleri (örneğin altınlar) bozdurulup ortak bir harcama (ev kirası, düğün hazırlığı) için kullanılmışsa, bu durumda “sebepsiz zenginleşme” hükümlerine dayanarak bedel iadesi talep edilmelidir.
Sonuç olarak; nişanın bozulması süreci, taraflar için sadece duygusal bir yıkım değil, aynı zamanda ciddi bir hukuki süreçtir. Hak kaybına uğramamak adına, verilecek olan dava dilekçesinde ziynetlerin cinsi, miktarı ve bedeli açıkça belirtilmeli; tanık ve görsel delillerle desteklenmelidir. Unutulmamalıdır ki 1 yıllık zamanaşımı süresi geçtikten sonra bu hakların talep edilmesi hukuken mümkün olmayacaktır.
Örnek Dava Dilekçesi
NÖBETÇİ AİLE MAHKEMESİ SAYIN HAKİMLİĞİ’NE
(Mahkemenin bulunduğu şehri yazınız)
DAVACI: [Adınız Soyadınız] – (T.C. Kimlik No: ………………..)
[Adresiniz]
VEKİLİ: [Varsa Avukatınızın Adı Soyadı] [Adresi]
DAVALI: [Eski Nişanlının Adı Soyadı] – (T.C. Kimlik No: ………………..) [Adresi]
DAVA KONUSU: Nişanın bozulması nedeniyle alışılmışın dışındaki hediyelerin (ziynet eşyalarının) aynen iadesi, aynen iadenin mümkün olmaması halinde ise bedellerinin (fazlaya ilişkin haklarımız saklı kalmak kaydıyla) yasal faiziyle birlikte tahsili talebidir.
DAVA DEĞERİ: [Takıların toplam tahmini bedeli, örn: 150.000 TL] (Harca esas değerdir.)
AÇIKLAMALAR
1. Müvekkil ile davalı taraf [Tarih] tarihinde aileler arasında yapılan bir törenle nişanlanmışlardır. Taraflar yaklaşık [Süre] boyunca nişanlı kalmış, evlilik hazırlıkları yapmışlardır.
2. Nişanlılık süreci, [Tarih] tarihinde davalı tarafın haksız ve dayanaksız eylemleri neticesinde (Veya: Tarafların ortak kararıyla/Haklı nedenle) sona ermiştir. Nişanın bozulmasında müvekkilimin herhangi bir kusuru bulunmamaktadır.
3. Nişan töreni ve nişanlılık süreci içerisinde müvekkilim ve müvekkilimin ailesi tarafından davalıya, örf ve adet gereği “alışılmışın dışında” (mutad dışı) kabul edilen şu ziynet eşyaları takılmıştır:
[Örn: 2 adet 22 ayar 20 gram Adana Burması Bilezik]
[Örn: 1 adet 14 ayar altın set (Kolye, Küpe, Bileklik)]
[Örn: 1 adet Tam Altın]
4. Türk Medeni Kanunu m. 122 uyarınca; nişanlılık evlenme dışındaki bir sebeple sona ererse, nişanlıların birbirlerine veya ana ve babanın ya da onlar gibi davrananların, diğer nişanlıya vermiş oldukları alışılmışın dışındaki hediyeler, verenler tarafından geri istenebilir. Davalı tarafa defalarca şifahi olarak iletilmesine rağmen, söz konusu ziynet eşyaları müvekkilime iade edilmemiştir.
5. Ekte sunduğumuz nişan töreni video kayıtları ve fotoğraflar incelendiğinde, bahse konu takıların müvekkilim ve ailesi tarafından davalıya takıldığı açıkça görülecektir. Söz konusu eşyalar kullanımla eskiyen eşyalardan olmayıp, ekonomik değeri yüksek olan ve iadesi gereken mutad dışı hediyelerdir.
HUKUKİ NEDENLER: TMK m. 118, 120, 121, 122 ve ilgili mevzuat.
HUKUKİ DELİLLER: 1. Nüfus kayıt örneği, 2. Nişan törenine ait video ve fotoğraf kayıtları, 3. Kuyumcu bilirkişi incelemesi, 4. Tanık beyanları (Tanık listesi bilahare sunulacaktır), 5. Yargıtay ilamları ve her türlü yasal delil.
NETİCE-İ TALEP: Yukarıda açıklanan ve Sayın Mahkemenizce resen dikkate alınacak nedenlerle;
- Davamızın KABULÜNE,
- Davalı tarafa nişan münasebetiyle verilen ve yukarıda dökümü yapılan ziynet eşyalarının AYNEN İADESİNE,
- Ziynet eşyalarının aynen iadesinin mümkün olmaması halinde, dava tarihindeki güncel bedellerinin (belirlenecek miktar üzerinden artırılmak üzere şimdilik [Tutar] TL’nin) dava tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davalıdan alınarak davacıya VERİLMESİNE,
- Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin davalı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim……/…..2026
Davacı / Vekili [İmza]