Sigortacılık Kanunu 3 Sigorta Şirketleri ve Reasürans Şirketlerinin Kuruluşu

MADDE 3 – (1) Türkiye’de faaliyet gösterecek sigorta şirketleri ile reasürans şirketlerinin anonim şirket veya kooperatif şeklinde kurulmuş olması şarttır. Sigorta şirketleri ve reasürans şirketleri, sigortacılık işlemleri ve bunlarla doğrudan bağlantısı bulunan işler dışında başka işle iştigal edemez.

(2) Anonim şirket şeklinde kurulacak sigorta şirketleri ve reasürans şirketlerinin;

a) Kurucularının;

1) Müflis veya konkordato ilan etmiş olmaması,

2) Bir sigorta veya reasürans şirketinin kurucusu veya ortağı olmanın gerektirdiği malî güce ve itibara sahip bulunması,

3) Tasfiyeye tâbi tutulan finansal kuruluşlarda ve hakkında 20 nci maddenin ikinci ve üçüncü fıkrası hükümleri uygulanan şirketlerde oy hakkının ya da sermayesinin doğrudan veya dolaylı yüzde on ve daha fazla bir oranda veya bu oranın altında olsa bile denetim ve yönetime etkili olabilecek şekilde denetim ve yönetim kurullarına üye belirleme imtiyazı veren pay sahibi olmaması,

4) Taksirli suçlar hariç olmak üzere affa uğramış olsalar dahi süreli hapis veya sigortacılık mevzuatına aykırı hareketlerinden dolayı hapis veya birden fazla adlî para cezasına mahkûm edilmemiş yahut cezası ne olursa olsun basit ve nitelikli zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, görevi kötüye kullanma gibi yüz kızartıcı suçlar ile kaçakçılık suçları, resmî ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, terörün finansmanı, Devlet sırlarını açığa vurma veya vergi kaçakçılığı suçlarından dolayı hüküm giymemiş olması,

5) Tüzel kişi olması halinde bu tüzel kişinin yönetim ve denetimine sahip kişilerin, malî güç dışında kurucularda aranan diğer şartları taşıması,

b) Hisse senetlerinin nakit karşılığı çıkarılması ve halka açık anonim şirketlerde halka açık olan kısım hariç olmak üzere tamamının nama yazılı olması,

c) Bir holding bünyesinde faaliyet gösterecek olması halinde, holding şirketinin finansal durumunun da sigortacılık faaliyetlerini idame ettirmeye yeterli olması,

zorunludur.

(3) Üyeleri dışındaki kişilerle sigorta sözleşmesi yapmayan kooperatif şeklinde kurulan sigorta şirketleri ve reasürans şirketlerinin;

a) Mütüel (karşılıklı) sigortacılık yapması,

b) Ortak sayısının ikiyüzden az olmaması,

c) Yöneticilerine herhangi bir ayrıcalık vermemesi,

zorunludur.

(4) Kooperatiflerin, üyeleri dışındaki kişilerle sigorta sözleşmesi yapabilmesi, bu hususun ana sözleşmelerinde açıkça yer alması şartıyla Müsteşarlığın iznine tâbidir. Kooperatif üyeleri dışındaki kişilerle sigorta sözleşmesi yapılabilmesi için kooperatiflerin sermayelerini, Müsteşarlıkça belirlenecek miktara yükseltmesi zorunludur.

(5) Yabancı sigorta şirketlerinin ve reasürans şirketlerinin Türkiye’de faaliyet göstermesine ilişkin usûl ve esaslar Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir.

Sigorta ve Reasürans Şirketlerinin Kurumsal Yapılanması ve Kuruluş Şartları

Finansal sistemin temel dayanaklarından olan sigortacılık sektöründe faaliyet gösterecek şirketlerin kuruluşu, kamu güvenliğini ve sektörün finansal istikrarını koruma amacıyla katı yasal düzenlemelere tâbidir. 5684 Sayılı Sigortacılık Kanununun3. Maddesi, sigorta ve reasürans şirketlerinin hukuki şeklini, kurucularında aranan nitelikleri ve faaliyet alanlarının sınırlarını belirleyen temel hükümleri içermektedir. Bu makale, söz konusu maddenin kurumsal ve finansal gerekliliklerini, akademik bir derinlikle incelemeyi amaçlamaktadır.

Kurumsal Yapı ve Faaliyet Sınırlamaları (Madde 3/1)

Kanun, Türkiye’de sigorta veya reasürans faaliyeti yürütecek kuruluşların hukuki şeklini net bir şekilde tanımlayarak, bu şirketlerin operasyonel kapsamına önemli bir sınırlama getirmektedir.

Kuruluşun Hukuki Zorunluluğu: Anonim Şirket ve Kooperatif

Madde 3’ün birinci fıkrası, sigorta ve reasürans şirketlerinin yalnızca iki hukuki formda kurulabileceğini hükme bağlamaktadır. Bunlar; Anonim şirket veya kooperatif şeklindedir. Bu sınırlama, büyük ölçüde sermaye yeterliliği, şeffaflık, denetlenebilirlik ve ortakların sınırlı sorumluluğu prensipleriyle ilişkilidir. Özellikle anonim şirket yapısı, sigortacılık gibi yüksek sermaye gerektiren ve geniş kitlelere hizmet veren finansal kurumlar için uygun kurumsal yönetim ve sermaye toplama imkanları sunar.

Faaliyet Sınırlaması

Kanun, sigorta şirketleri ve reasürans şirketlerinin faaliyet alanına önemli bir kısıtlama getirmektedir. Bu şirketler, “sigortacılık işlemleri ve bunlarla doğrudan bağlantısı bulunan işler dışında başka işle iştigal edemez“. Bu prensip, sigortacılık sektöründe uzmanlaşma ilkesinin bir yansımasıdır. Esas amacı, şirketin finansal kaynaklarının ve yönetim odağının, risk üstlenme ve teminat sağlama gibi ana faaliyet alanlarından sapmasını önlemek, dolayısıyla sigorta fonlarının ve rezervlerinin güvencesini sağlamaktır.

Anonim Şirket Kuruluş Şartları (Madde 3/2)

Anonim şirket şeklinde kurulacak sigorta ve reasürans şirketleri için Kanun, kurucu ortakların finansal gücünü, itibarını ve yasal temizliğini esas alan birtakım kriterler belirlemiştir. Bu kriterler, sektördeki olası suistimalleri ve finansal istikrarsızlık riskini en aza indirmeyi amaçlamaktadır.

Kurucularda Aranan Yeterlilik Kriterleri

Kurucuların (gerçek veya tüzel kişiler) sahip olması gereken temel nitelikler şunlardır:

Finansal Sağlamlık ve İtibar: Kurucuların, şirketin gerektirdiği mali güce ve sektörde güven tesis edecek itibara sahip olması şarttır. Bu, sermaye taahhüdünü yerine getirebilme yeteneği ile birlikte, geçmiş iş ve finansal işlemlerinde dürüstlük ve güvenilirlik sergilemiş olmayı gerektirir.
Yasal Durum: Kurucuların müflis olmaması veya konkordato ilan etmemiş olması temel bir mali zorunluluktur.
Finansal İlişki Sınırlaması: Tasfiyeye tâbi tutulan finansal kuruluşlarda veya Kanunun 20. maddesi hükümleri uygulanan şirketlerde, doğrudan veya dolaylı olarak kontrol veya etkili yönetim imkânı veren oranda pay sahibi (yüzde on ve üzeri veya yönetimde etkili pay) olmaması gerekmektedir. Bu hüküm, sorunlu şirketlerin kurucu vasfını engellemeyi amaçlamaktadır.
Cezaî Temizlik Şartı: Kurucular, taksirli suçlar hariç olmak üzere, zimmet, rüşvet, dolandırıcılık, sahtecilik gibi yüz kızartıcı suçlardan veya sigortacılık mevzuatına aykırı hareketlerden hüküm giymemiş olmalıdır. Ayrıca, 2012 değişikliği ile eklenen terörün finansmanı ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçları gibi ciddi finansal suçlardan mahkûmiyet de kuruculuk vasfını ortadan kaldırır. Bu şart, finansal sektörde etik ve yasal uyumun en üst düzeyde tutulmasının bir göstergesidir.
Tüzel Kişilerde Uygulama: Kurucu tüzel kişi ise, bu tüzel kişinin yönetim ve denetimine sahip gerçek kişilerin de mali güç dışındaki tüm diğer kurucu şartlarını taşıması zorunludur. Bu, tüzel kişilik perdesinin ardına saklanarak yasal zorunlulukların aşılmasını engeller.

Hisse Senedi ve Holding Yapılanması Şartları

Anonim şirketlerin hisse yapısına ve kurumsal bağlamına yönelik ek zorunluluklar getirilmiştir. Bu zorunlulukları şu şekilde tasnif edebiliriz. Buna göre;

Hisse Senetlerinin Niteliği: Hisse senetlerinin nakit karşılığı çıkarılması zorunludur. Bu, sermayenin gerçekten ödenmiş olmasını garanti altına alır. Halka açık kısım hariç olmak üzere, hisse senetlerinin tamamının nama yazılı olması şartı, hisse sahiplerinin ve dolayısıyla şirketin nihai kontrol yapısının şeffaf bir şekilde belirlenmesini sağlar.
Holding Yapısındaki Finansal Güç: Şirket bir holding bünyesinde kurulacaksa, holding şirketinin finansal durumunun da sigortacılık faaliyetlerini uzun soluklu bir şekilde idame ettirmeye yeterli olması şart koşulmuştur. Bu, ana şirketin finansal zafiyetinin sigorta şirketi üzerindeki olası olumsuz etkilerini önlemeye yöneliktir.

Kooperatif Şeklinde Kuruluşun Özel Şartları (Madde 3/3 ve 3/4)

Kooperatif şeklinde kurulacak sigorta şirketleri, anonim şirketlerden farklı, daha sınırlı ve üye odaklı bir faaliyet yapısına sahiptir.

Karşılıklı Sigortacılığın Esasları

Üyeleri dışındaki kişilerle sigorta sözleşmesi yapmayan kooperatifler için üç temel şart zorunludur. Bunlar;

Mütüel (Karşılıklı) Sigortacılık: Kooperatifler, risk paylaşımının üyeler arasında gerçekleştiği ve kâr amacının öncelikli olmadığı karşılıklı sigortacılık prensibine göre çalışmak zorundadır.
Ortak Sayısı Sınırı: Ortak sayısının ikiyüzden az olmaması gerekmektedir. Bu, riskin yeterince dağıtılabilmesi ve mütüel prensibinin uygulanabilmesi için gerekli asgari büyüklüğü ifade eder.
Yönetici Ayrıcalığının Yasaklanması: Yöneticilere herhangi bir ayrıcalık tanınması yasaklanmıştır. Bu, kooperatifin üye menfaatini ön planda tutan demokratik yönetim yapısını koruma amacı taşır.

Kooperatiflerin Ticari Faaliyete Geçişi

Kooperatiflerin, normal mütüel faaliyetlerinin ötesine geçerek üyeleri dışındaki kişilerle de sigorta sözleşmesi yapabilmesi, iki şartın sağlanmasına bağlıdır. Bunlar;

Bu hususun ana sözleşmelerinde açıkça belirtilmesi ve
Müsteşarlığın iznine tâbi olması.

Ayrıca, bu geçişi yapabilmek için kooperatiflerin sermayelerini, Müsteşarlıkça belirlenecek miktara yükseltmeleri zorunludur. Bu ek sermaye şartı, ticari sigortacılık riskini üstlenme kapasitesine sahip olduklarını kanıtlama yükümlülüğünü getirir.

Yabancı Şirketlerin Faaliyeti (Madde 3/5)

Kanunun son fıkrası, yabancı sigorta ve reasürans şirketlerinin Türkiye’deki faaliyet usûl ve esaslarının, hızla değişen uluslararası finansal koşullara uyum sağlayabilmesi amacıyla, Cumhurbaşkanı tarafından belirleneceğini hükme bağlar. Bu düzenleme, yabancı yatırımcılar için esneklik sağlarken, ulusal finansal otoritenin denetim yetkisini de korur.

5684 Sayılı Sigortacılık Kanununun 3. Maddesi, sigorta ve reasürans şirketlerinin kuruluş sürecini, kurumsal yönetim, finansal sağlamlık ve etik standartlar açısından detaylı bir şekilde düzenleyen birincil hükümdür. Anonim şirketler için kurucu niteliklerinde aranan mali güç, itibar ve adli temizlik şartları, sektörün yüksek kamu güvenine layık olmasını sağlamaktadır. Kooperatifler için getirilen özel mütüel sigortacılık prensipleri ve faaliyet sınırlaması, bu yapıların kendine has doğasını korumayı amaçlar.

Önceki Yazı