- 4857 Sayılı İş Kanunu, Kanunlar
- 19 Şubat 2025
İş Kanunu 13. Madde
Kısmî Süreli ve Tam Süreli İş Sözleşmesi
Madde 13 – İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmî süreli iş sözleşmesidir.
Kısmî süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçi, ayırımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt iş sözleşmesinin kısmî süreli olmasından dolayı tam süreli emsal işçiye göre farklı işleme tâbi tutulamaz. Kısmî süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri, tam süreli emsal işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak ödenir.
Emsal işçi, işyerinde aynı veya benzeri işte tam süreli çalıştırılan işçidir. İşyerinde böyle bir işçi bulunmadığı takdirde, o işkolunda şartlara uygun işyerinde aynı veya benzer işi üstlenen tam süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan işçi esas alınır.
İşyerinde çalışan işçilerin, niteliklerine uygun açık yer bulunduğunda kısmî süreliden tam süreliye veya tam süreliden kısmî süreliye geçirilme istekleri işverence dikkate alınır ve boş yerler zamanında duyurulur.
(Ek fıkra: 29/1/2016-6663/21 md.) Bu kanunun 74 üncü maddesinde öngörülen izinlerin bitiminden sonra mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar bu maddeye göre ebeveynlerden biri kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. Bu talep işveren tarafından karşılanır ve geçerli fesih nedeni sayılmaz. Bu fıkra kapsamında kısmi süreli çalışmaya başlayan işçi, aynı çocuk için bir daha bu haktan faydalanmamak üzere tam zamanlı çalışmaya dönebilir. Kısmi süreli çalışmaya geçen işçinin tam zamanlı çalışmaya başlaması durumunda yerine işe alınan işçinin iş sözleşmesi kendiliğinden sona erer. Bu haktan faydalanmak veya tam zamanlı çalışmaya geri dönmek isteyen işçi işverene bunu en az bir ay önce yazılı olarak bildirir. Ebeveynlerden birinin çalışmaması hâlinde, çalışan eş kısmi süreli çalışma talebinde bulunamaz. Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferiden evlat edinenler de çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren bu haktan faydalanır.
(Ek fıkra: 29/1/2016-6663/21 md.) Beşinci fıkra kapsamında hangi sektör veya işlerde kısmi çalışma yapılabileceği ile uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Kısmi Süreli İş Sözleşmesi
4857 sayılı İş Kanunu’nun 13. maddesi, kısmi süreli iş sözleşmelerini düzenler. Bu madde, tam süreli iş sözleşmesine göre daha az çalışma süresi olan iş sözleşmelerinin tanımını yapar ve bu tür sözleşmelerle çalışan işçilerin haklarını güvence altına alır.
Madde 13'ün Temel Unsurları
4857 sayılı iş kanunu madde 13’ün temel unsurlarını şu şekilde sıralayabiliriz. Buna göre;
- Kısmi Süreli İş Sözleşmesi Tanımı: İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmi süreli iş sözleşmesidir.
- Emsal İşçi Kavramı: Emsal işçi, işyerinde aynı veya benzeri işte tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçidir. İşyerinde böyle bir işçi bulunmadığı takdirde, o işkolunda şartlara uygun bir işyerinde aynı veya benzer işi üstlenen tam süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan işçi dikkate alınır.
- Çalışma Süresinin Belirlenmesi: Kısmi süreli iş sözleşmesinde, işçinin normal haftalık çalışma süresi, tam süreli emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az olmalıdır. Bu, çalışma süresinin belirlenmesinde esneklik sağlar. Ancak, “önemli ölçüde daha az” ifadesi, her durum için farklı yorumlanabilir ve bu konuda iş mahkemeleri karar verir.
- Eşit İşlem İlkesi: Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçi, ayırımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt iş sözleşmesinin kısmi süreli olmasından dolayı tam süreli emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. Bu, kısmi süreli çalışan işçilerin ücret, sosyal haklar gibi konularda tam süreli çalışan işçilerle eşit haklara sahip olduğunu gösterir.
İş Kanunu Madde 13’ün Önemi
4857 sayılı iş kanunu madde 13’ün önemli hususlarını şu şekilde sıralayabiliriz. Buna göre;
- İşverenin Yükümlülükleri: İşveren, kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçilere eşit davranmakla yükümlüdür. İşveren, bu işçilere aynı ücreti ödemek, aynı sosyal hakları sağlamak ve aynı eğitim olanaklarından yararlandırmak zorundadır.
- Ayrımcılığın Sonuçları: Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçiye ayrımcılık yapılması durumunda, işçi yasal yollara başvurabilir. İşçi, ayrımcılığın tespit edilmesi halinde tazminat talep edebilir ve diğer yasal haklarını kullanabilir.
Neticeten, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 13. maddesi, kısmi süreli iş sözleşmelerini düzenleyerek, iş hayatında farklı çalışma modellerine imkan tanır. Bu madde, kısmi süreli çalışan işçilerin haklarını koruyarak, iş hayatında esnekliğin ve adaletin bir arada olmasını sağlar.