- 4857 Sayılı İş Kanunu, Kanunlar
- 8 Aralık 2025
İş Kanunu 67. Madde
Günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri
Madde 67 – Günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile dinlenme saatleri işyerlerinde işçilere duyurulur.
İşin niteliğine göre işin başlama ve bitiş saatleri işçiler için farklı şekilde düzenlenebilir.
Günlük Çalışmanın Başlama ve Bitiş Saatleri
İşçi ve işveren ilişkilerini düzenleyen temel yasal metin olan İş Kanunu, çalışma hayatının pek çok detayını güvence altına alır. Bu detaylardan biri de günlük çalışma düzeninin uygulanabilirliğidir. İş Kanununun 67. Maddesi, günlük çalışmanın ne zaman başlayıp ne zaman biteceğine dair kuralları ve bu kuralların işyerinde nasıl uygulanacağını belirler. Bu makalede, Madde 67’nin getirdiği yükümlülükleri, dinlenme saatleriyle ilişkisini ve işverene tanınan esneklik alanlarını detaylı bir şekilde inceleyeceğiz. Faydası olması dileğiyle.
İş Düzeninin Temeli Nasıl Olur?
Madde 67, yalnızca çalışma saatlerini belirlemekle kalmaz, aynı zamanda bu saatlerin tüm işçilere açıkça bildirilmesi zorunluluğunu getirir. Bu, işyerindeki düzenin ve disiplinin sağlanması açısından oldukça önemlidir. Aşağıda bu önemi vurgulayan ayrıntılara ulaşabilirsiniz.
Günlük Çalışma ve Dinlenme Saatlerinin İşçilere Duyurulması
Kanun metni, günlük çalışmanın üç temel unsurunun işçilere duyurulmasını şart koşar. Buna göre;
- Başlama Saati: İşçinin iş görmeye hazır bulunması gereken anı,
- Bitiş Saati: İşçinin iş görme borcunun sona erdiği anı,
- Dinlenme Saatleri (Ara Dinlenmesi): İş Kanunu Madde 68’de düzenlenen ve çalışmaya ara verilmesi gereken süreleri belirlemektedir.
Duyuru, işçinin günlük programını planlamasını sağlar ve fazla çalışma iddialarının önüne geçmek için yasal bir dayanak oluşturur. Duyurunun genellikle işyerinde herkesin görebileceği panolarda veya elektronik ortamda yapılması beklenir. Bu durum, işverenin bilgilendirme yükümlülüğünü yerine getirdiğini gösterir.
İş Sözleşmeleri ve Yönetmeliklerle İlişkisi
Çalışma saatlerinin duyurulması, iş sözleşmesi veya işyeri iç yönetmeliği gibi belgelerle belirlenen temel kuralların fiili uygulamasıdır. İşçi, işe girerken çalışma şartlarını (günlük ve haftalık çalışma süresini) kabul etmiş olsa da, Madde 67, bu saatlerin başlangıç ve bitiş zamanlarının uygulamadan önce somut olarak bildirilmesini gerektirir. Aksi durum kanuna aykırılık ve dolayısıyla haklı fesih nedeni sayılır.
İşin Niteliğine Göre Farklı Düzenleme İmkanı ve Esneklik
Madde 67’nin ikinci fıkrası, işverenlere, işin gerektirdiği durumlarda esnek çalışma saatleri belirleme yetkisi tanır. Bu esneklik, tüm işçiler için tek tip bir saat uygulamasının pratik olmadığı modern iş hayatına uyum sağlar.
Farklı Çalışma Saatleri Düzenlemesi
İşin niteliğine göre, işin başlama ve bitiş saatleri işçiler için farklı şekilde düzenlenebilir. Vardiyalı çalışma, farklı departmanlarda çalışma ve esnek mesai bunlara örnek verilebilir.
- Vardiyalı Çalışma: Üretim veya hizmetin 24 saat devam ettiği işyerlerinde (hastaneler, güvenlik, fabrikalar) farklı vardiya grupları için farklı başlama/bitiş saatleri (örneğin 08:00-16:00, 16:00-24:00, 24:00-08:00) gibi çalışmalar vardiyalı çalışmaya örnek olarak verilebilir.
- Farklı Departmanlar: Satış departmanının mesai saatlerinin, lojistik veya muhasebe departmanlarının saatlerinden farklı olması da farklı çalışmaya örnek gösterilebilir.
- Esnek Mesai: Bazı işyerlerinde (özellikle beyaz yakada) işçiye çekirdek saatler dışında işe başlama ve bitiş saatini seçme hakkı tanınması (örneğin 08:00 ile 10:00 arasında başlama serbestisi) farklı çalışma saatlerine örnek gösterilebilir.
Esnekliğin Sınırları
İşverenin bu esnekliği kullanması, Kanunun diğer hükümlerini ihlal etmemelidir. Bu düzenleme yapılırken aşağıdakilere dikkat edilmelidir.
- Günlük Azami Çalışma Süresi: Günlük 11 saati (Fazla çalışma süreleri hariç) aşan bir düzenleme yapılamaz.
- Haftalık Yasal Sınır: Haftalık 45 saatlik kanuni sınır aşılmamalıdır. Şu kadar ki denkleştirme süresi hükümleri saklıdır.
- Hafta Tatili Kuralı: İşçilere kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilme zorunluluğu korunmalıdır.
- İşçi Sağlığı ve Güvenliği: Çalışma sürelerinin düzenlenmesinde işçinin sağlığı ve güvenliği her zaman öncelikli olmalıdır.
Madde 67'ye Uyumun İşveren ve İşçi Açısından Sonuçları
Madde 67’ye uygun bir düzenleme, işyerinde disiplini sağlarken, olası hukuki anlaşmazlıkları da önler.
İşveren Açısından Hukuki Güvence
Çalışma ve dinlenme saatlerinin açıkça duyurulması, işverenin yasal yükümlülüğünü yerine getirmesini gösterir. Bir işçi, belirlenen saatlere uymadığında, işveren bu durumu haklı fesih nedeni olarak ileri sürebilir veya disiplin cezaları uygulayabilir. Çalışma saatlerinin belirli olması, özellikle fazla mesai hesaplamalarında belirsizliği ortadan kaldırır.
İşçi Açısından Hakların Korunması
İşçi, Kanunun belirlediği dinlenme ve çalışma sürelerini bilmek zorundadır. Duyurulan saatler, işçinin bu sınırların ötesinde çalışmaya zorlanıp zorlanmadığını kontrol etmesi için bir referans noktasıdır. İşçi, duyurulan başlama saatinde işe gelmekle yükümlüyken, bitiş saatinden sonra çalıştırılması halinde fazla mesai ücreti talep etme hakkını bu duyuruya dayanarak kullanabilir.
Şeffaflık ve Düzenin Önemi Nedir?
İş Kanunu Madde 67, basit bir duyuru zorunluluğunun ötesinde, modern çalışma hayatının gerektirdiği esnekliği sağlarken, aynı zamanda işyerinde şeffaflık ve hukuki güvenlik tesis etme amacını taşır. İşverenler, işin niteliğine göre farklı saatler belirleyebilir. Ancak bu saatlerin, işçilerin haklarını koruyacak şekilde, açıkça ve zamanında duyurulması temel bir yasal zorunluluktur.