- 4857 Sayılı İş Kanunu, Kanunlar
- 12 Aralık 2025
İş Kanunu 74. Madde
Analık halinde çalışma ve süt izni
Madde 74 – Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onaltı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir. Ancak, sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda, kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir. (Ek cümle: 13/2/2011-6111/76 md.) Kadın işçinin erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler, doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır. (Ek cümleler: 29/1/2016-6663/22 md.) Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılır. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hâli izni kullandırılır.
(Ek fıkra: 29/1/2016-6663/22 md.) Birinci fıkra uyarınca kullanılan doğum sonrası analık hâli izninin bitiminden itibaren çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri hâlinde birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Çoğul doğum hâlinde bu sürelere otuzar gün eklenir. Çocuğun engelli doğması hâlinde bu süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır. Bu fıkra hükümlerinden yararlanılan süre içerisinde süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz.
Yukarıda öngörülen süreler işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra gerekirse artırılabilir. Bu süreler hekim raporu ile belirtilir.
Hamilelik süresince kadın işçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilir.
Hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde, hamile kadın işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır. Bu halde işçinin ücretinde bir indirim yapılmaz.
İsteği halinde kadın işçiye, onaltı haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde onsekiz haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir. (Ek cümle: 29/1/2016-6663/22 md.) Bu izin, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme hâlinde eşlerden birine veya evlat edinene verilir. Bu süre, yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz.
Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam birbuçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kulllanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.
(Ek fıkra: 29/1/2016-6663/22 md.) Bu madde hükümleri iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçi için uygulanır.
Analık Halinde Çalışma, İzinler ve Süt İzni
Çalışan annelerin ve yeni ebeveynlerin iş hayatındaki en temel güvencesi, 4857 sayılı İş Kanununun 74. maddesidir. Bu madde, kadın işçilere doğum öncesi ve sonrası dönemde zorunlu izinler, ebeveynlere çocuğun bakımı için esnek çalışma imkânları ve annelere emzirme döneminde süt izni gibi hayati haklar tanır. İş Kanunu 74. maddesi, sadece bir izin hükmü değil, aynı zamanda kadın işçinin sağlığını, çocuğun gelişimini ve aile bağlarını koruyan kapsamlı bir sosyal düzenlemedir.
Doğum İzinleri ve Sürelerin Hesaplanması
4857 Sayılı İş Kanunu madde 74’ün temelini, kadın işçiye tanınan ücretli analık izni oluşturur. Bu izinler, anne ve bebeğin ilk ve en kritik dönemlerinde dinlenmesini ve bağ kurmasını sağlamak amacıyla düzenlenmiştir.
Standart ve Çoğul Gebelikte İzin Süreleri
Standart ve çoğul gebelikte izin süreleri değişmektedir. Buna göre;
- Standart Süre: Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz (8) ve doğumdan sonra sekiz (8) hafta olmak üzere toplam on altı (16) haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Bu süreler boyunca işçi, SGK tarafından geçici iş göremezlik ödeneği alır. Bu durum halk dilinde “rapor parası” olarak da bilinir.
- Çoğul Gebelik: İkiz, üçüz gibi çoğul gebeliklerde, doğumdan önceki sekiz haftalık süreye iki (2) hafta daha eklenir. Bu durumda doğum öncesi izin süresi 10 haftaya, toplam izin süresi ise 18 haftaya çıkar.
İzin Sürelerinin Kaydırılması ve Erken Doğum
Kanun, sağlık durumu uygun olan kadın işçiye esneklik tanımıştır.
- İsteğe Bağlı Kaydırma: Doktor onayı ile kadın işçi isterse, doğumdan önceki üç (3) haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda, çalışılan süreler en fazla 5 hafta doğum sonrası sürelere eklenir. Örneğin, doğumdan 5 hafta öncesine kadar çalışan kadın işçinin doğum sonrası iznine 5 hafta eklenir ve izin 8 + 5 = 13 hafta olur.
- Erken Doğum (Prematüre): Erken doğum yapılması halinde, doğumdan önce kullanılamayan tüm süreler, doğum sonrası sürelere eklenerek kullandırılır. Bu durumda işçi hiçbir hakkını kaybetmez.
Baba ve Evlat Edinene Tanınan Haklar
4857 Sayılı İş Kanunu Madde 74, analık iznini sadece anneye özgü olmaktan çıkararak ebeveynlik sorumluluğunu desteklemektedir. Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, kullanılamayan doğum sonrası analık izni süreleri babaya kullandırılır. Ayrıca üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz (8) hafta analık hâli izni kullandırılır.
Çocuğun Bakımı İçin Ücretsiz ve Yarım Süreli Çalışma İzinleri
Doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren, kadın ve evlat edinen ebeveynlere çocuğun bakımı için önemli destekler sunulur. Bunlar aşağıda detaylıca açıklanmıştır.
Yarım Çalışma İzni (Kısmi Süreli Ücretsiz İzin)
Çocuğun hayatta olması kaydıyla, kadın işçi veya evlat edinen kadın/erkek işçilere talepleri hâlinde yarı zamanlı çalışma hakkı tanınmıştır. Buna göre;
Doğum Sırası | Süre (Haftalık Çalışma Süresinin Yarısı Kadar Ücretsiz İzin) |
Birinci Doğum | 60 gün (Yaklaşık 2 ay) |
İkinci Doğum | 120 gün (Yaklaşık 4 ay) |
Sonraki Doğumlar | 180 gün (Yaklaşık 6 ay) |
- Çoğul Doğum Hâli: Yukarıdaki sürelere otuzar (30) gün eklenir.
- Engelli Doğum Hâli: Bu süre, doğum sırasına bakılmaksızın üç yüz altmış (360) gün olarak uygulanır.
Bu yarım çalışma süresi boyunca, işçinin süt iznine ilişkin hükümleri uygulanmaz.
Altı Aya Kadar Ücretsiz İzin Hakkı
On altı veya çoğulda on sekiz haftalık doğum izninin bitiminden sonra, isteği hâlinde kadın işçiye altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu hak, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme hâlinde de eşlerden birine veya evlat edinene tanınır. Bu süre, işçinin yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz. Başka bir deyişle yıllık izin süresi düşülmez.
Süt İzni, Periyodik Kontroller ve Hafif İşler
4857 Sayılı İş Kanunu madde 74, sadece izinleri değil, hamilelik ve emzirme döneminde işyerinde sağlanması gereken diğer koşulları da düzenler.
Süt İzni (Emzirme İzni)
Kadın işçilere, bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk (1.5) saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Süt izni, işçinin günlük çalışma süresinden sayılır ve bu süre için ücretinden kesinti yapılamaz.
Periyodik Kontrol ve Hafif İş Yükümlülükleri
Hamilelik süresince kadın işçiye, periyodik doktor kontrolleri için ücretli izin verilmek zorundadır. Hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde, hamile kadın işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır. Bu durumda işçinin ücretinde hiçbir indirim yapılmaz.
Madde Neleri Kapsar?
4857 Sayılı İş Kanunu madde 74’ün son fıkrası ile kapsamı netleştirilmiştir. Bu madde hükümleri, iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçi için uygulanır. Yani Basın İş Kanunu, Deniz İş Kanunu gibi özel kanunlara tabi olanlar da dahil edilmiştir.