- 4857 Sayılı İş Kanunu, Kanunlar
- 10 Aralık 2025
İş Kanunu 70. Madde
Hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri
Madde 70 – Genel olarak bir işyerinde belirli çalışma saatlerinden önce veya sonra gerekli olan hazırlama veya tamamlama yahut temizleme işlerinde çalışan işçiler için işin düzenlenmesi ile ilgili hükümlerden hangilerinin uygulanmayacağı yahut ne gibi değişik şartlar ve usullerle uygulanacağı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir.
Hazırlama, Tamamlama ve Temizleme İşleri Ne Anlama Gelir?
İş Kanunu, genel çalışma saatlerini (Madde 63) ve dinlenme sürelerini (Madde 68) düzenlerken, bazı iş gruplarının doğası gereği bu genel hükümlere tam olarak uyamayacağını öngörmüştür. İş Kanununun 70. Maddesi, özellikle hazırlama, tamamlama ve temizleme işlerinde çalışan işçiler için, genel çalışma hükümleri yerine özel düzenlemeler yapılabilmesi konusunda Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yetki tanımıştır. Bu makalede, Madde 70’in amacını, kapsadığı iş türlerini ve bu işler için getirilen özel esneklik durumlarını incelemektedir.
Madde 70'in Amacı ve Kapsadığı İş Grupları
4857 Sayılı İş Kanunu Madde 70, ana üretim veya hizmet faaliyetinden bağımsız olarak, işyerinin faaliyete başlaması veya bitirilmesi için zorunlu olan yan işleri kapsamaktadır.
Kapsanan Üç Ana İş Kategorisi Nelerdir?
Kanun metni, düzenlenecek yönetmeliğin kapsamına girecek işleri üç başlık altında toplamıştır. Bunlar;
- Hazırlama İşleri: Genel çalışmanın başlamasından önce yapılması gereken işlerdir. Bu işler yapılmadan ana faaliyetin başlaması mümkün değildir. Fabrikalarda makineleri çalıştırmaya hazır hale getirme, fırınlarda ısıtma işlemlerini başlatma, tezgâhları kurma, gerekli hammaddeleri çalışma alanına taşıma hazırlama işlerinden sayılmaktadır.
- Tamamlama İşleri: Genel çalışmanın bitmesinden sonra yapılması gereken ve işin kapanışı için zorunlu olan işlerdir. Üretim bandının son ayarlarını yapma, dökümanları düzenleme, gün sonu raporlarını tamamlama, tamamlama işleri olarak nitelendirilir.
- Temizleme İşleri: İşyerinin, genel çalışma saatleri dışında hijyenik ve düzenli hale getirilmesi için yapılan işlerdir. Ofislerin, üretim alanlarının, laboratuvarların veya genel kullanım alanlarının mesai sonrası temizlenmesi temizleme işlerine örnek olarak verilebilir.
Bu işlerin ortak özelliği, genellikle ana iş gücünün çalışmadığı saat dilimlerinde (mesai öncesi veya mesai sonrası) yapılması zorunluluğudur.
Çalışma Düzenlemesindeki Esneklik Ne Anlama Gelir?
Bu tür işlerde çalışan işçilerin çalışma saatleri ve dinlenme düzenleri, ana işçilerden farklı olabilir. Örneğin, bir fabrika 08:00’de başlıyorsa, hazırlama işini yapan işçi 07:00’de işe başlamak zorundadır. Yine, temizleme işini yapan işçi, ofisler boşaldıktan sonra yani 18:00’den sonra çalışmaya başlar. Bu durum, genel çalışma süreleri, ara dinlenmeleri ve hafta tatili düzenlemelerinin bu gruplara doğrudan uygulanmasını zorlaştırır.
Yönetmelik Yetkisi ve Uygulama Şekilleri
4857 Sayılı İş Kanunu Madde 70, bu iş gruplarının kendine has çalışma rejimlerine uyum sağlamak amacıyla yönetmelik çıkarma yetkisini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına vermektedir.
Bakanlığın Düzenleme Yetkisi
Bakanlık, çıkaracağı yönetmelikte iki temel konuda düzenleme yetkisine sahiptir. Bunlar;
- Uygulanmayacak Hükümler: Genel olarak bir işyerinde uygulanan çalışma saatleri ile ilgili hükümlerden (örneğin, günlük 11 saat sınırı, ara dinlenmesinin ortada verilmesi kuralı gibi) hangilerinin bu işçilere uygulanmayacağı belirlenebilir.
- Değişik Şartlar ve Usuller: Söz konusu hükümlerin, bu işçilere ne gibi değişik şartlar ve usullerle uygulanacağı tespit edilebilir.
Örnek Düzenleme Alanları: Yönetmelik; bu işçilerin çalışma sürelerinin kısmen veya tamamen gece süresine (Madde 69) denk gelmesi halinde uygulanacak özel kuralları, ara dinlenmelerinin (Madde 68) bölünerek verilme şekillerini veya haftalık çalışma süresinin farklı denkleştirme usulleriyle uygulanmasını belirleyebilir.
Hukuki Amaç Nedir?
Bu yetkinin verilmesinin temel amacı, genel kanun hükümlerinin esnek olmayan yapısının, işyerinin fiilen işlemesini engelleyecek durumlar yaratmasını önlemektir. Hazırlık ve temizlik işleri, işyerinin temel işleyişinin ayrılmaz bir parçası olduğundan, bu işçilerin özel durumlarına uygun, ancak yine de işçi haklarını koruyucu düzenlemelerin yapılması amaçlanmıştır.
Yönetmeliğin İşçi Hakları Üzerindeki Etkisi
4857 Sayılı İş Kanunu Madde 70 uyarınca çıkarılacak yönetmelik, bu işçiler için esneklik sağlarken, temel işçi haklarını ortadan kaldırmaz. Diğer bir deyişle yönetmelik, işçilerin kanundan kaynaklı sert çekirdek haklarına aykırı olamaz.
Çalışma Süresi ve Ücret İlişkisi
Bu işçilerin hazırlama veya tamamlama amacıyla harcadığı süreler, Kanun’un genel prensibi gereği çalışma süresinden sayılmaya devam eder. Madde 70, sadece bu sürenin zamanlamasını ve diğer hükümlerle olan ilişkisini düzenler. İşçi, hazırlık/tamamlama işlerini yaparken yasal sınırları (haftalık 45 saat) aşarsa, bu süreler için yine fazla mesai ücretine hak kazanır. Yönetmelik, bu fazla mesainin hesaplanma usulünü farklılaştırabilir, ancak fazla mesai hakkını ortadan kaldırmaz.
Hükmün Uygulanma Zorunluluğu
İşverenler, hazırlama, tamamlama ve temizleme işlerinde çalışan işçilere, Madde 70 uyarınca yayımlanan Yönetmeliğin (İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği) ilgili hükümlerini uygulamakla yükümlüdür. Genel hükümleri olduğu gibi uygulamaya çalışmak, işin fiili yapısını bozmakla beraber yanlış uygulamalara da yol açabilmektedir.
İş Kanunu Madde 70, iş hukukunun temel prensiplerinden biri olan işin niteliğine göre düzenleme ilkesini hayata geçirir. Hazırlama, tamamlama ve temizleme işlerinde çalışan işçiler, işyerinin sürekliliği için hayati öneme sahip olsalar da, çalışma biçimleri standart mesai saatlerine uymaz. Madde 70, Bakanlığa tanıdığı yetkiyle, hem bu işlerin aksamadan yürütülmesini hem de bu özel koşullarda çalışan işçilerin haklarının güvence altına alınmasını sağlayan bir düzenleme sunar. Bu yönetmelik hükümleri, ilgili işverenler için hukuki uyumun sağlanmasında ortaya çıkmaktadır.