- 4857 Sayılı İş Kanunu, Kanunlar
- 9 Aralık 2025
İş Kanunu 68. Madde
Ara dinlenmesi
Madde 68 – Günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında o yerin gelenekleri ve işin gereğine göre ayarlanmak suretiyle işçilere;
a) Dört saat veya daha kısa süreli işlerde onbeş dakika,
b) Dört saatten fazla ve yedibuçuk saate kadar (yedibuçuk saat dahil) süreli işlerde yarım saat,
c) Yedibuçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat, ara dinlenmesi verilir.
Bu dinlenme süreleri en az olup aralıksız verilir.
Ancak bu süreler, iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde tutularak sözleşmeler ile aralı olarak kullandırılabilir.
Dinlenmeler bir işyerinde işçilere aynı veya değişik saatlerde kullandırılabilir.
Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.
Ara Dinlenmesi Hakkı Nedir?
İş hukukunda “ara dinlenmesi” diğer adıyla mola veya öğle arası, işçinin beden ve zihin sağlığını koruması, yorgunluğunu gidermesi ve işine daha verimli devam etmesi için tanınmış anayasal bir haktır. İş Kanununun 68. Maddesi, bu hakkın süresini, işverenin yükümlülüklerini ve dinlenme saatlerinin uygulanma biçimini belirler. Bu makalede, Madde 68’in belirlediği zorunlu dinlenme sürelerini, bu sürelerin kesintisiz olma kuralını, esneklik alanlarını ve en önemlisi, ara dinlenmelerinin neden çalışma süresinden sayılmadığını detaylıca inceleyeceğiz.
Ara Dinlenmesi Nedir ve Kanunen Belirlenen Süreler
Ara dinlenmesi, günlük çalışma süresi içinde, işçinin çalışmaya ara verdiği ve bu süre zarfında tamamen kendi insiyatifiyle hareket edebildiği zamandır. Madde 68, bu dinlenme sürelerini günlük çalışma süresinin uzunluğuna göre kademeli olarak ve asgari düzeyde belirlemiştir.
Günlük Çalışma Süresine Göre Zorunlu Ara Dinlenme Süreleri
Kanun, çalışma süresini üç ana kategoriye ayırarak minimum dinlenme sürelerini aşağıdaki gibi tespit etmiştir:
Günlük Çalışma Süresi | Asgari Ara Dinlenmesi Süresi | Madde Kapsamı |
Dört saat veya daha kısa | 15 dakika | a) Bendi |
Dört saatten fazla ve yedi buçuk saate kadar (dahil) | Yarım saat (30 dakika) | b) Bendi |
Yedi buçuk saatten fazla | Bir saat (60 dakika) | c) Bendi |
4 saat çalışan bir işçiye en az 15 dakika, 7 saat çalışan bir işçiye en az 30 dakika ve 8 saat çalışan bir işçiye (7.5 saati aştığı için) en az 1 saat ara dinlenmesi verilmesi zorunludur. Belirtilen bu süreler en az olup, işveren dilerse daha uzun ara dinlenmeleri tanıyabilir.
Dinlenmenin Zamanlaması ve Kesintisizlik Kuralı
Madde 68, ara dinlenmesinin uygulanma biçimine dair iki kural ve bir istisna mevcuttur. Buna göre;
- Zamanlama: Dinlenme, günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında verilmelidir. Dinlenmenin çalışma süresinin başlangıcında veya sonunda verilmesi (örneğin 8 saat çalışmanın ilk 1 saati veya son 1 saati olarak verilmesi) Kanuna aykırıdır. Zira dinlenme hakkının amacı yorgunluğu gidermektir.
- Kesintisizlik: Dinlenme süreleri kural olarak aralıksız verilir. Yani 30 dakikalık dinlenme 15+15 şeklinde bölünerek verilemez.
- Aralı Kullanım İstisnası: Kanun, iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde tutularak, iş sözleşmeleri ile bu sürelerin aralı olarak kullandırılmasına istisnai olarak izin verir. Örneğin, çok sıcak bir mevsimde bir saatlik dinlenmenin ikiye bölünerek sıcaklığın en yoğun olduğu zamanlarda verilmesi şeklinde mümkündür.
Ara Dinlenmesinin Hukuki Niteliği
Madde 68’in en önemli hükmü şudur: “Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.” Bu hüküm, ara dinlenmesini, İş Kanunu Madde 66’da sayılan, işverenin emrinde geçirilen ve çalışma süresinden sayılan hallerden net bir şekilde ayırır.
Çalışma Süresi Dışında Olması Ne Anlama Gelir?
Ara dinlenmesinin çalışma süresi dışında sayılması beraberinde aşağıdaki sonuçları doğrurur. Buna göre;
- Ücret Hesaplaması: Ara dinlenmesi, işçinin ücret karşılığı çalışmakla yükümlü olduğu süreden düşülür. Örneğin, günlük 8 saat çalışması gereken bir işçi, 1 saat ara dinlenmesi kullandığında, o gün fiilen çalıştığı ve ücret alacağı süre 7 saattir.
- Tasarruf Serbestliği: Ara dinlenmesinin çalışma süresinden sayılmamasının temel nedeni, bu sürenin işçinin tamamen kendi tasarrufunda olmasıdır. İşçi, bu süreyi dilediği gibi kullanır. Yani işçi bu sürede yemek yiyebilir, dışarı çıkabilir, dinlenir veya kişisel işlerini halleder. İşveren, bu süre içinde işçiye talimat veremez ve işçinin işyerinde bulunma zorunluluğu yoktur. Şu kadar ki istisnai durumlar vardır.
- Ara Dinlenmesi Fazla Çalışmaya Dahil Edilemez: Bir işçi 8 saatlik mesaisine ek olarak 1 saat fazla mesai yaptığında, bu 1 saatlik ara dinlenmesi süresi, günlük toplam çalışma süresinin hesaplanmasında dikkate alınmaz.
Dinlenmelerin Eşit veya Farklı Saatlerde Kullandırılması
Madde 68, işverene dinlenme saatlerinin uygulanmasında operasyonel bir esneklik tanır. Buna göre Dinlenmeler bir işyerinde işçilere aynı veya değişik saatlerde kullandırılabilir. Özellikle hizmet sektörü olan restoran, hastane veya çağrı merkezlerinde, tüm işçilerin aynı anda ara dinlenmesine çıkması iş akışını durdurur. Bu hüküm, işverenin işin sürekliliğini sağlamak amacıyla işçileri gruplara ayırarak farklı zamanlarda mola vermesini mümkün kılar.
Ara Dinlenmesi Hakkının İhlali ve Sonuçları
Ara dinlenmesi hakkı, işçinin dinlenme hakkı çerçevesinde emredici hükümlerle korunur. Bu hakkın Kanuna aykırı şekilde kullandırılması hukuki sonuçlar doğurur.
Dinlenmenin Verilmemesi veya Sürenin Eksik Olması
İşveren tarafından ara dinlenmesinin eksik verilmesi veya verilmemesi birtakım hukuki sonuçlar doğurur. Buna göre;
- Kanunen Yaptırım: İşveren, Kanunun belirlediği asgari ara dinlenme sürelerini sağlamak zorundadır. Bu sürelerin hiç verilmemesi veya eksik verilmesi durumunda, verilmeyen ya da eksik bırakılan süre, fiilen çalışılmış süre olarak kabul edilir.
- Fazla Çalışma Süresi: Eksik verilen bu süre, günlük çalışma süresine eklenir. Eğer bu eklenen süre ile birlikte işçinin günlük yasal çalışma süresi olan 7.5 saat, aşılırsa, aşan kısım için işçi fazla çalışma ücreti talep etme hakkına sahip olur. Yargıtay kararlarına göre, ara dinlenmesinin kullandırıldığını kanıtlama yükümlülüğü işverene aittir.
Sonuç olarak İş Kanunu Madde 68, ara dinlenmesini basit bir mola değil, iş sağlığı ve güvenliğinin, aynı zamanda iş verimliliğinin önemli bir parçası olarak tanımlanmaktadır. Ara dinlenmesi sürelerinin açık ve yasalara uygun bir şekilde belirlenmesi ve kullandırılması, işverenin hem hukuki sorumluluklarını yerine getirmesi hem de işçinin motivasyonunu ve dikkatini koruması açısından önemlidir. İşyerinde düzenli ve yeterli ara dinlenmesi, uzun vadede iş kazalarını ve mesleki yorgunluğa bağlı hataları azaltarak sürdürülebilir bir çalışma ortamı yaratır.