- Ceza Hukuku
- 30 Ekim 2025
Hükümlünün, cezasının bir bölümünü sosyal hayat içerisinde, belirli kurallar ve denetim altında infaz etmesine, Denetimli Serbestlik denilmektedir. Bu hukuki düzenleme, hükümlünün ailesi ve sosyal çevresiyle bağlarını sürdürmesine, topluma uyum sağlamasına olanak tanır. Başlangıçta cezaevine giren hükümlü, yasanın belirlediği şartları yerine getirdikten sonra tahliye edilerek denetimli serbestlik yoluyla gözetim altında tutulur.
Denetimli Serbestlik Kurumunun Tanımı ve Amacı
Denetimli serbestlik, özünde bir ceza infaz şeklidir. Hükümlü, cezasının bir kısmını ceza infaz kurumunda geçirdikten sonra, koşullu salıverilmesine yakın bir süre kala tahliye edilir. Hükümlü, dışarıda toplum içinde denetim altına alınır. Bu süreç, hükümlünün topluma yeniden kazandırılması, suç işleme riskinin azaltılması ve rehabilite edilmesi amacını taşır. Denetimli serbestlik kararı ile hükümlüye imza atma, seminerlere katılma, kamuya yararlı bir işte çalışma gibi birtakım yükümlülükler de yüklenebilir.
Denetimli Serbestliğin Hukuki Dayanağı
Denetimli serbestlik tedbiri, temel olarak 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 105/A maddesi ile düzenlenmiştir. Denetimli serbestlik, yalnızca hapis cezasının infazı aşamasında uygulanan bir tedbir olmayıp, aynı zamanda adli kontrol, hükmün açıklanmasının geri bırakılması gibi yargılamanın farklı aşamalarında veya uyuşturucu kullanma suçlarında geçici tedbir olarak da uygulanabilir.
Denetimli Serbestlik Şartları (CGTİK m.105/A)
Bir hükümlünün denetimli serbestlik uygulamasından yararlanabilmesi için Kanunda belirtilen bazı temel ve istisnai şartları taşıması gerekir.
Hükümlünün Cezaevine Giriş Zorunluluğu ve İyi Hal Şartı
Kesinleşmiş ceza miktarı ne olursa olsun, bir hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanabilmesi için öncelikle cezaevine girmesi ve “iyi halli” olup olmadığının tespit edilmesi zorunludur.
- Cezaevine Giriş: Hükümlü, kapalı cezaevine girip, açık cezaevine geçtikten veya geçme hakkı kazandıktan sonra bu haktan yararlanabilir.
- İyi Hal Değerlendirmesi: Hükümlünün “iyi halli” olduğuna dair değerlendirme raporu, cezaevinde bulunan İdare ve Gözlem Kurulu tarafından hazırlanır. Hükümlü, bu rapora karşı infaz hakimliğine itiraz hakkına sahiptir. İyi hal, hükümlünün cezaevi kurallarına uyumu, iyileştirme programlarına katılımı ve topluma uyum sağlamaya hazır olup olmadığına dair kapsamlı bir değerlendirmedir.
- Açık Cezaevine Geçiş Hakkı: Denetimli serbestlikten yararlanmanın ön koşulu, açık cezaevine geçiş hakkının elde edilmiş olmasıdır.
Denetimli Serbestlik Süresi ve Koşullu Salıverilme Tarihine Kalan Süre
Denetimli serbestlik süresi, kural olarak, hükümlünün koşullu salıverilmesine 1 yıl kalan hükümlülerin tahliyesine olanak tanır. Yani, koşullu salıverilme tarihine 1 yıl kalan hükümlüler denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak tahliye edilebilir.
Kural ve İstisnai Süreler Tablosu
Denetimli serbestlikte kural ve istisna birtakım süreler öngörülmüştür. Buna göre;
Durum |
| Kural Denetimli Serbestlik Süresi | Koşullu Salıverilme Tarihine Kalan Süre |
Genel Kural |
| 1 Yıl | 1 Yıl veya daha az |
0-6 Yaş Çocuğu Bulunan Kadın Hükümlü |
| 2 Yıla Kadar | 2 Yıl veya daha az |
Ağır Hastalık, Engellilik veya Kocama Hali |
| 3 Yıla Kadar | 3 Yıl veya daha az |
Ağır hastalık, engellilik veya kocama hali, Adlî Tıp Kurumu veya tam teşekküllü hastane sağlık kurulu raporu ile belgelendirilmektedir.
Koşullu Salıverilme Tarihine Kadar Olan Sürenin 1/10’unu Cezaevinde Geçirme Şartı
Hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanabilmesi için 04.06.2025 tarihinden sonra işlenen suçlarda koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini yani 1/10’nu ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir. Bu süre, 5 günden az olamaz. Örneğin, 5 yıl hapis cezasına mahkûm olmuş bir hükümlünün koşullu salıverilmesi için geçirmesi gereken süre 2 yıl 6 aydır. Hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanabilmesi için bu 2 yıl 6 aylık sürenin 1/10’u olan 54 günü cezaevinde geçirmesi gerekir.
Denetimli Serbestlikten Yararlanma Talebi
Denetimli serbestlik tedbiri, hükümlünün talebi halinde uygulanabilir. Hükümlü, cezaevindeyken bir Dilekçe ile İnfaz Hakimliğine başvurarak bu haktan yararlanmak istediğini beyan etmelidir. Aksi takdirde hükümlü denetimli serbestlik kurumundan faydalanamaz.
Denetimli Serbestlik Kapsamında Uygulanan Yükümlülükler
Denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak cezasının infazına karar verilen hükümlüye, denetimli serbestlik süresi içerisinde yani koşullu salıverilme tarihine kadar bir veya birden fazla yükümlülük yüklenmesine karar verilebilir.
Temel Denetim ve Gözetim Yükümlülükleri
Denetimli Serbestlik Müdürlüğü tarafından hükümlünün risk ve ihtiyaçları dikkate alınarak belirlenen yükümlülük türleri şu şekilde tasnif edilebilir. Buna göre;
- Kamuya Yararlı Bir İşte Çalışma: Hükümlünün mevcut bir işi yoksa, ücretsiz olarak kamu yararına bir işte çalıştırılması şeklinde uygulanabilir.
- Konut veya Bölgede Denetim: Hükümlünün belirli bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında tutulması şeklinde gerçekleşebilir. Bu durumda hükümlüye elektronik kelepçe takılması da mümkündür.
- Belirlenen Yerlere Gitmeme: Hükümlünün belirlenen yer veya bölgelere gitmesinin yasaklanması şeklinde gerçekleşebilir.
- Belirlenen Programlara Katılma: Eğitim, rehabilitasyon veya iyileştirme programlarına katılması sağlanabilmektedir.
Hükümlünün Uyması Gereken Diğer Kurallar
Hükümlü, yukarıdaki yükümlülüklerin yanı sıra Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliğinde belirlenen kurallara uymak zorundadır. Bu kuralları şu şekilde tasnif edebiliriz.
- Yapılan çağrılara ve hazırlanan denetim planına uyma,
- İyileştirme çalışmaları kapsamında belirlenen yükümlülüklere uyma,
- Denetimli serbestlik personelinin uyarı ve önerilerine uyma,
- Müdürlüğe alkol, uyuşturucu veya kesici/delici aletlerle gelmeme,
- Yerleşim yeri adresini değiştirmesi durumunda yeni adresini bildirme şeklindedir.
Denetimli Serbestliğe Uymamanın Sonuçları
Hükümlü, denetimli serbestlik tedbiriyle getirilen kurallara uyacağını taahhüt ettiği için tahliye edilir. Bu kuralların ihlali durumunda, yararlanılan infaz şekli ortadan kalkar ve hükümlü tekrar cezaevine alınır.
Denetimli Serbestlik İhlal Durumları
Denetimli serbestliği ihlal eden hükümlü;
- 5 Gün İçinde Başvurma Şartının İhlali: Hükümlü, tahliye olduktan sonra 5 gün içinde Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne başvurmazsa, ihlal etmiş sayılır. Gün süresi iş günü olmayıp hafta sonu da dahildir.
- Programa ve Yükümlülüklere Uymamada Israr: Müdürlüğün belirlediği programa/yükümlülüklere riayet etmemede ısrar edilmesi halinde ihlal sayılır. Uygulamada, bir yıl içerisinde mazereti olmaksızın ve kasıtlı olarak üç defa ihlal edilmesi “ısrar” olarak kabul edilir.
- Vazgeçme Talebi: Hükümlünün kendiliğinden denetimli serbestlik hakkından feragat etmesi halinde de denetimli serbestlik ortadan kalkar.
İhlalin Sonucu (Açık Cezaevine İade)
Denetimli serbestlik uygulamasının ihlali halinde, hükümlünün koşullu salıverilme tarihine kadar olan cezasının infazı için tekrar açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine Denetimli Serbestlik Müdürlüğünün talebi üzerine İnfaz Hâkimi karar verir. Denetimli serbestlik dosyası kapatılana kadar hükümlünün dışarıda geçirdiği süreler, cezaevinde geçirilmiş gibi kabul edilerek cezasından indirilir.
Firar Suçu ve Kapalı Cezaevine İade
Hükümlü, tahliye olduktan sonra kendisine tanınan 5 günlük sürenin bitiminden itibaren 2 gün içinde müracaat etmezse, hakkında “Hükümlü ve Tutuklunun Kaçması Suçu” yani TCK madde 292’de düzenlenen firar suçu işlenmiş sayılır. Hükümlü hakkında bu suç nedeniyle soruşturma başlatılır. Bu durumda hükümlü, mevcut cezasının infazı için doğrudan kapalı cezaevine alınır ve ayrıca firar suçundan dolayı disiplin cezasına çarptırılır.
Denetimli Serbestlik Sırasında Suç İşlenmesi
Denetimli serbestlik tedbiri uygulanmaya başlandıktan sonra, hükümlünün cezasının alt sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suçtan dolayı hakkında kamu davası açılması hâlinde, infaz hâkimi tarafından denetimli serbestlik tedbirine son verilerek hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verilir. Kovuşturma sonucunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığı veya düşme kararı verilirse, hükümlünün cezasının infazına denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak devam edilir.