- 4857 Sayılı İş Kanunu, Kanunlar
- 2 Mart 2025
İş Kanunu 43. Madde
Olağanüstü Hallerde Fazla Çalışma
Madde 43 – Seferberlik sırasında ve bu süreyi aşmamak şartıyla yurt savunmasının gereklerini karşılayan işyerlerinde fazla çalışmaya lüzum görülürse işlerin çeşidine ve ihtiyacın derecesine göre Cumhurbaşkanı günlük çalışma süresini, işçinin en çok çalışma gücüne çıkarabilir.
Bu suretle fazla çalıştırılan işçiler için verilecek ücret hakkında 41 inci maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları hükümleri uygulanır.
Olağanüstü Hallerde Fazla Çalışma
4857 sayılı İş Kanunu’nun 43. maddesi, olağanüstü hallerde fazla çalışma konusunu düzenlemektedir. Bu madde, seferberlik ve yurt savunması gibi durumlarda işverenlerin işçilere fazla çalışma yaptırabilmesine olanak tanır.
Madde 43'ün Temel Unsurları
4857 sayılı iş kanunu madde 43’ün temel unsurlarını şu şekilde tsnif edebiliriz. Buna göre;
Olağanüstü Haller: Madde, fazla çalışmanın hangi durumlarda “olağanüstü hal” olarak kabul edileceğini belirtir. Bunlar genellikle ülkenin güvenliği ve savunması ile ilgili durumlardır. Örneğin:
- Seferberlik: Ülkenin savaş veya savaş tehlikesiyle karşı karşıya kalması.
- Yurt Savunması: Ülkenin savunmasını gerektiren durumlar.
Süre Sınırı: Madde, olağanüstü hallerde yapılan fazla çalışmanın süresini, bu hallerin devamı ile sınırlar. Yani, fazla çalışma, seferberlik veya yurt savunması durumu ortadan kalkana kadar devam edebilir. Ancak, bu süre içinde dahi işçinin en çok çalışma gücünü aşmamak gerekir.
Bakanlar Kurulu Yetkisi: Madde, olağanüstü hallerde günlük çalışma süresini, işlerin çeşidine ve ihtiyacın derecesine göre Bakanlar Kurulu’nun (şimdiki Cumhurbaşkanlığı Kabinesi) artırabileceğini öngörür. Ancak, bu artırımda işçinin sağlığı ve güvenliği göz önünde bulundurulmalıdır.
Ücretlendirme: Madde 43, olağanüstü hallerde yapılan fazla çalışmaların nasıl ücretlendirileceğine dair bir hüküm içermez. Ancak, genel olarak fazla çalışma ücretinin normal çalışma ücretinden daha yüksek olduğu kabul edilir. Fazla çalışma ücreti, İş Kanunu’nun 41. maddesinde belirtilen esaslara göre hesaplanır.
İş Kanunu Madde 43’ün Önemli Noktaları
İş Kanunu madde 43’ün önemli noktalarını şu şekilde sıralalaybiliriz. Buna göre;
- İşverenin Sorumluluğu: İşveren, olağanüstü hallerde fazla çalışma yaptırırken, işçilerin sağlığını ve güvenliğini korumakla yükümlüdür. Fazla çalışma, işçilerin fiziksel ve psikolojik sağlığına zarar vermemelidir.
- İşçinin Hakları: İşçiler, olağanüstü hallerde fazla çalışma yapmaya zorlandıklarında, yasal haklarını kullanabilirler. Fazla çalışma ücretlerini talep edebilir ve gerekirse durumu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bildirebilirler.
- Yönetmelik: Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yönetmeliği ile bu konu detaylandırılmıştır.