- 4857 Sayılı İş Kanunu, Kanunlar
- 12 Aralık 2025
İş Kanunu 73. Madde
Gece çalıştırma yasağı
Madde 73 – Sanayie ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır.
Onsekiz yaşını doldurmuş kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin usul ve esaslar Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir.
Gece Çalıştırma Yasağı ve Esasları
İş hayatının düzenlenmesinde en önemli konulardan biri, çalışan sağlığını ve güvenliğini doğrudan etkileyen gece çalışmasıdır. Türk Hukukunda bu alan, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 73. maddesi ile düzenlenmiştir. Bu madde, bazı işçi gruplarının gece postalarında çalıştırılmasına açıkça yasak getirirken, bazıları için de özel usul ve esaslar belirlemektedir. İşverenlerin ve çalışanların bu maddeyi tam olarak anlamaları, hem yasal uyumluluk hem de sağlıklı bir çalışma ortamı için önem teşkil etmektedir.
Sanayide Çocuk ve Genç İşçilerin Gece Çalıştırma Yasağı
4857 Sayılı İş Kanunu Madde 73’ün birinci fıkrası, en önemli ve net yasağı içermektedir. Madde metni; “Sanayie ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır.” hükmüne havidir. Bu hüküm, genç nüfusun gelişimini, eğitimini ve sağlığını koruma altına alan temel bir sosyal politika aracıdır.
Sanayiye Ait İşler ve Yaş Sınırı
Sanayiye ait işler ve yaş sınırı faktörlerini şu şekilde tasnif edebiliriz. Buna göre;
- Yaş Sınırı: Yasağın mutlak uygulanabilmesi için işçinin 18 yaşını doldurmamış olması gerekmektedir. 18 yaşını dolduran kişi, bu yasağın kapsamında değerlendirilemez.
- İşin Niteliği: Yasak sadece sanayiye ait işler için geçerlidir. Maden, inşaat, fabrika üretimi gibi ağır ve yıpratıcı sanayi iş kolları bu kapsama girer. Ticaret, büro ve turizm gibi sanayi dışı işlerde, çocuk ve genç işçilerin gece çalışması ile ilgili farklı mevzuat hükümleri (Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik) devreye girer. Ancak genel eğilim genç işçinin korunması yönündedir.
- Yasağın Amacı: Gelişim çağındaki gençlerin biyolojik ritimlerinin bozulmasını engellemek, dinlenme ve uyku ihtiyaçlarını karşılamak ve tehlikeli olabilecek gece koşullarından onları uzak tutmak bu yasağın amacını oluşturmaktadır.
Bu yasağa uymayan işverenler, İş Kanununun ilgili idari para cezası hükümlerine tabi tutulur.
18 Yaşını Doldurmuş Kadın İşçilerin Gece Çalışması
4857 Sayılı İş Kanunu Madde 73’ün ikinci fıkrası, 18 yaşını doldurmuş kadın işçilerin gece çalıştırılması konusunu ele almaktadır. Ancak bu durum için mutlak bir yasak yerine, düzenleyici bir yetki ve özel usul ve esasların belirlenmesi öngörülmüştür. Fıkra metni; “Onsekiz yaşını doldurmuş kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin usul ve esaslar Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir.” şeklindedir. Bu fıkra, kadınların çalışma hayatına katılımını desteklerken, aynı zamanda onların özel durumlarını da gözetmektedir.
Kadın İşçilerin Gece Çalışmasına İlişkin Yönetmelik Hükümleri
4857 Sayılı İş Kanunu madde 73’e dayanarak hazırlanan ve yürürlükte olan ana düzenleme, “Kadın İşçilerin Gece Postalarında Çalıştırılma Şartları Hakkında Yönetmelik” düzenlemesidir. Bu yönetmelikte belirtilen bazı temel esasları şu şekilde sıralayabiliriz. Buna göre;
- Gece Çalışma Süresi: Kadın işçiler, yedi buçuk saatten fazla gece çalıştırılamaz. Bu süre, İş Kanununun genel gece çalışması süresi olan 7,5 saati doğrulamaktadır.
- Sağlık Raporu: Kadın işçilerin gece postasında çalıştırılabilmeleri için, işe başlamadan önce ve çalışma süresince periyodik olarak sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğuna dair doktor raporu alınması zorunludur.
- Ulaşım Güvenliği: Gece postalarında çalıştırılan kadın işçilerin, ikametlerinden işyerine gidiş ve gelişleri, işveren tarafından uygun araçlarla güvenli bir şekilde sağlanmalıdır.
- Eşin Çalışma Durumu: Aynı işyerinde karı ve kocanın gece çalışması durumu dikkate alınarak, eşlerden birinin talebiyle işveren, olanaklar ölçüsünde bunların gece çalışmasını gündüze çevirmekle yükümlü tutulur.
- Analık İzni Sonrası: Yeni doğum yapmış kadın işçiler, doğum tarihinden itibaren bir yıl süreyle gece postalarında çalıştırılamaz. Emziren anneler için de bu süre, hekim raporuyla belirlenecek ek süreler boyunca devam edebilir.
İşverenler İçin Yükümlülükler ve İşçi Hakları
4857 Sayılı İş Kanunu 73. maddesi, özünde çalışanı koruma ilkesini barındırmaktadır. İşverenlerin bu madde ve ilgili yönetmeliklere uygun hareket etmesi, yalnızca yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda sosyal sorumluluk ve etik bir yaklaşımdır.
İş Kanunu Madde 73 Sonuçları
Sanayide 18 yaş altı herkes için gece çalışması kesinlikle yasaktır. 18 yaş üstü kadın işçiler, ilgili yönetmelik hükümleri çerçevesinde (sağlık raporu, ulaşım, süre sınırı vb.) gece çalıştırılabilir. Yasağa aykırı hareket eden işverenler, her bir aykırılık için ayrı ayrı idari para cezaları ile karşı karşıya kalabilir. Bu madde ve ilgili yönetmelikler, işçi sağlığı ve iş güvenliği kültürünün tesis edilmesi ve Türkiye’de daha sağlıklı ve daha insancıl bir çalışma ortamının yaratılması için temel taşlardan biridir. Çalışanlar haklarını, işverenler ise yükümlülüklerini bilerek hareket etmelidir.